หมุดหมายทางศิลปะของบ้านศิลปินคลองบางหลวง

บ้านศิลปินคลองบางหลวง เปิดต้อนรับผู้คนให้เข้ามาสัมผัสศิลปะหลากหลายรูปแบบท่ามกลางชุมชนเก่า อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 9 กันยายน พ.ศ. 2552 ก่อตั้งขึ้นโดย ชุมพล อักพันธานนท์ สุรางค์รักษ์ ชัยศรีโชติ จิตติมา วิบูลย์ลาภ และเอก โชติวัฒนากร

“พอได้ซื้อบ้านหลังนี้ ก็ปรับปรุงพัฒนาให้มันดีขึ้น มีการทำบุญขึ้นบ้านเก่า ชวนชาวบ้านมาทำบุญ แล้วก็แจงจุดประสงค์ว่าเราอยากจะทำอะไร ตั้งแต่วันนั้นจนวันนี้เป้าหมายของเราไม่เคยเปลี่ยนแปลงไปเลย" ชุมพล ได้เล่าถึงจุดเริ่มต้นของบ้านศิลปินคลองบางหลวง ไว้กับไทยรัฐออนไลน์ เมื่อปี พ.ศ.​ 2566 ที่ผ่านมา

เหตุการณ์ที่ทำให้เขาและเพื่อนๆ ตัดสินใจเปิดบ้านศิลปินสําหรับสาธารณะ สามารถเข้าเยี่ยม โดยไม่คิดค่าใช้จ่าย เพราะวันหนึ่งเคยได้เปิดบ้านให้ชาวต่างชาติเข้ามาหลบฝน ได้เห็นความตื่นตาตื่นใจของสายตาของคนที่ไม่ได้เห็นสิ่งนี้ทุกวัน หลังจากนั้นชาวต่างชาติกลุ่มเดิมก็นั่งเรือกลับมาอีกครั้ง ทำให้ลองปรับมุมมองในมุมของนักท่องเที่ยวแล้วกลับมาใช้สร้างสรรค์ศิลปะในพื้นที่บ้านศิลปินแห่งนี้ตามความถนัดของกลุ่มเพื่อนแต่ละคน “เปิดบ้านได้ปีหนึ่งแล้ว พบว่าคณะหุ่นละครเล็กถูกเลิกจ้างมา แต่ละคนมีฝีมือ มีประสบการณ์ตั้ง 10 กว่าปีพวกเขาอยากรวมกันใหม่ ผมก็บอกว่า รวมกันเถอะ เดี๋ยวจะจัดพื้นที่ตรงนี้ให้ ... ทุกอย่างที่เป็นเครือข่ายศิลปิน เราดูแลได้หรือว่าเราช่วยกันได้เราก็จะดูแล” ชุมพลเล่าถึงเรื่องราวในช่วงแรกเริ่มเหล่านี้ไว้กับเว็บไซต์ Art Bangkok

บ้านไม้เก่าแก่สองชั้นทรงมะนิลารูปตัวแอล ภายในบริเวณบ้านมีเจดีย์ย่อมุมไม้สิบสองตั้งตระหง่านโดดเด่นอยู่กลางลาน เดิมบ้านหลังนี้เป็นของตระกูลช่างทองเก่าแก่ เจ้าของนามสกุลรักสำหรวจ ชุมพลและเพื่อนซื้อต่อจากทายาท เพื่อปรับปรุงซ่อมแซม โดยยังคงสภาพของบ้านเก่าไว้ได้อย่างสมบูรณ์ จนได้รับรางวัลอาคารอนุรักษ์ดีเด่น จากสมาคมสถาปนิกสยาม ในปี พ.ศ. 2553 ปรับเปลี่ยนก็แต่เพียงกิจกรรมที่เพิ่มเติมเข้ามาในบ้านหลังนี้ พื้นที่ชั้นล่างเป็นพื้นที่สำหรับกิจกรรมร้อยลูกปัดเป็นเครื่องประดับ มีมุมขายสินค้าที่ระลึก สมุดวาดเขียน โปสการ์ด เครื่องประดับ ของแต่งบ้านมือสอง นอกจากนี้ยังมุมขายเครื่องดื่ม ชั้นสองเป็นพื้นที่จัดแสดงภาพวาด และภาพถ่าย บางส่วนกันไว้เป็นพื้นที่สำหรับผู้ที่ตั้งใจมาวาดภาพบนผ้าใบขนาดเล็ก  

ตลอด 16 ปีที่ผ่านมา บ้านศิลปิน ที่ใช้กระบวนการทางศิลปะที่หลากหลายในการสื่อสารกับผู้คน ทั้งการตกแต่งอาคารไม้เก่าริมแม่น้ำด้วยการจัดวางภายในที่ให้บรรยากาศสบายๆ ใกล้ชิดกับธรรมชาติ ชมการแสดงหุ่นละครเล็ก กระตั้วแทงเสือซึ่งหาชมที่อื่นได้ยาก นอกจากนี้ยังมีกิจกรรมศิลปะเล็กๆ น้อยๆ ที่ออกแบบมาให้ทุกคนสามารถสนุกไปกับการทำงานศิลปะได้อย่างเพลิดเพลิน อย่างการระบายสีหน้ากากแฟนซี ระบายสีภาพบนผ้าใบขนาดเล็ก ร้อยลูกปัด และกิจกรรมศิลปะอื่นๆ อีกมากมาย

ชุมพลเล่าว่า บ้านศิลปินคลองบางหลวง มีพื้นที่สำหรับทำงานเกี่ยวกับการทำเครื่องประดับ มีการเปิดสอนทำเครื่องประดับทุกสัปดาห์ มีวัยรุ่นมาถ่ายวิดีโอบอกเล่าประสบการณ์ของตัวเองไปเผยแพร่ในโซเชียลมีเดีย ทำให้มีผู้สนใจจำนวนมากขึ้น หลังจากช่วงการระบาดของโควิด-19 บ้านศิลปินยิ่งได้รับความนิยมจากความต้องการของคนรุ่นใหม่กลุ่มเจเนอเรชัน z ที่มีความต้องการทำกิจกรรมผ่อนคลายจิตใจ ใช้เวลาสร้างสรรค์ เรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ในพื้นที่นอกเหนือจากห้างสรรพสินค้า และกลายเป็นปรากฏการณ์ของย่านนี้อีกครั้ง เมื่อละครโทรทัศน์เรื่องมาตาลดา มีฉากที่ตัวละครเอกมาทำกิจกรรมในย่านนี้ ทำให้ยิ่งเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวาง จนที่วัยรุ่นจำนวนมากแต่งตัวเหมือนนางเอกละคร มาระบายสีภาพบนผืนผ้าใบ และทำกิจกรรมร้อยลูกปัดที่นี่ 

วิทยานิพนธ์เรื่อง แนวทางการจัดการแหล่งเรียนรู้ย่านบ้านศิลปินและพื้นที่เกี่ยวเนื่อง ชุมชนคลองบางหลวง เขตภาษีเจริญ กรุงเทพมหานคร อธิบายถึงผลการศึกษาที่พบว่า บ้านศิลปินเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดความตระหนักถึงคุณค่าการอนุรักษ์ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมของทั้งคนในท้องถิ่นและผู้มาเยือน ส่งผลให้บ้านใกล้เรือนเคียงของบ้านศิลปินเริ่มขยับปรับเปลี่ยน ปรับปรุงพื้นที่หน้าบ้านและบางส่วนของบ้านให้เป็นร้านจำหน่ายของที่ระลึก จัดนิทรรศการศิลปะ บางบ้านมีกลุ่มศิลปินจากภายนอกเข้ามาทํางานศิลปะด้วยเช่นกัน ทำให้ย่านนี้ไม่ได้มีเพียงบ้านศิลปินเป็นจุดหมายปลายทาง แต่ค่อยๆ กลายเป็นหมู่บ้านของศิลปินที่เต็มไปด้วยงานศิลปะสำหรับทุกคน

“เราไปต่างประเทศก็ไปดูอาคารไม้เก่าตึกเก่า ซึ่งเขาก็ได้อนุรักษ์ไว้ ในบ้านเรามีงานสิ่งก่อสร้างประเภทนี้จํานวนมาก หากมีการจัดการที่ดีก็เป็นแหล่งเรียนรู้ของคนที่มาได้” ชุมพลกล่าวเน้นย้ำถึงแนวทางการอนุรักษ์ และใช้ศิลปะหลากหลายแขนงร่วมสร้างสรรค์แหล่งเรียนรู้ที่มีชีวิตในแบบที่คนในชุมชนได้มีส่วนร่วม ลงมือทำในแบบของตัวเองได้อย่างน่าภาคภูมิใจ

ข้อมูลอ้างอิง

https://www.facebook.com/BaanSilapin

https://thestandard.co/life/artist-house-bangkok  

https://www.bangkokbiznews.com/lifestyle/881051#google_vignette

https://www.artbangkok.com/?p=11139

https://www.chumchontongtiew.com/review_chumchon-preview-412991791814

https://www.thairath.co.th/scoop/theissue/2724180?gallery_id=7

https://sure.su.ac.th/xmlui/bitstream/id/2d79ecf1-863d-4f59-a99b-e79163923b56/fulltext.pdf?attempt=2