เรียนรู้ผ่านประสาทสัมผัส จากรสชาติสู่เสียงและการสร้างความหมายใหม่

สำรวจความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้ทางประสาทสัมผัส อารมณ์ และการสร้างสรรค์ ผ่านกิจกรรมที่เชื่อมโยงศาสตร์ด้านดนตรีและรสชาติเข้าด้วยกัน ในหัวข้อ Sound x Taste: Sound × Taste × Emotion Spectrum Lab รสชาติที่มีเสียง โดย พัชร เกิดศิริ ร่วมกับกลุ่ม Isan Wellness Soundscape นำเสนอแนวคิดที่ “เสียง รสชาติ และอารมณ์” ไม่ได้เป็นประสบการณ์ที่แยกขาดจากกัน แต่สามารถเชื่อมโยงและแปลความหมายข้ามกันได้ผ่านกรอบคิดเรื่อง Spectrum หรือ “สเปกตรัม” 

กิจกรรมเริ่มต้นจากการสร้างความเข้าใจร่วมเกี่ยวกับแนวคิดสเปกตรัมในฐานะ “ช่วงต่อเนื่องของประสบการณ์” มากกว่าการแบ่งโลกออกเป็นสองขั้ว แนวคิดนี้ถูกอธิบายผ่านตัวอย่างของสเปกตรัมแสง สเปกตรัมเสียง และสเปกตรัมรสชาติ เพื่อให้ผู้เข้าร่วมเห็นว่าการรับรู้ของมนุษย์ล้วนดำเนินอยู่บนความต่อเนื่องที่เปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา กระบวนการดังกล่าวยังเชื่อมโยงแนวคิดเรื่องสเปกตรัมเข้ากับสภาวะทางอารมณ์ ทำให้ผู้เข้าร่วมเริ่มมองอารมณ์ของตนเองอย่างละเอียดและซับซ้อนมากขึ้น แทนการมองแบบขาวหรือดำเพียงด้านเดียว

เมื่อวางฐานความเข้าใจเชิงแนวคิดแล้ว กิจกรรมจึงพาผู้เข้าร่วมเข้าสู่การทดลองเชิงประสาทสัมผัสผ่านการชิมน้ำแครอทผสมส้ม และเลือกเครื่องดนตรีที่สะท้อนรสชาติที่ตนรับรู้ได้มากที่สุด กระบวนการนี้เป็นการฝึก Cross-Modal Translation หรือการแปลสัญญาณข้ามช่องทางประสาทสัมผัส ซึ่งช่วยให้ผู้เข้าร่วมตระหนักว่าสมองไม่ได้ประมวลผลการรับรู้แต่ละด้านแยกออกจากกัน แต่เชื่อมโยงเสียง รสชาติ ความทรงจำ และอารมณ์เข้าด้วยกันเสมอ การตีความรสชาติผ่านเสียงจึงไม่ใช่เพียงกิจกรรมเชิงสุนทรียะ แต่เป็นการฝึกให้สมองทำงานข้ามระบบการรับรู้ ซึ่งช่วยพัฒนาความยืดหยุ่นทางความคิดและการแสดงออก

กิจกรรมหลักของกระบวนการคือการสร้าง “Sound Palette” หรือการถ่ายทอดรสชาติออกมาเป็นองค์ประกอบทางเสียง ผู้เข้าร่วมถูกแบ่งออกเป็นกลุ่มตามรสชาติที่ได้รับ และร่วมกันออกแบบเสียงผ่านเครื่องดนตรี วัสดุ และจังหวะที่แตกต่างกัน ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นสะท้อนให้เห็นว่ารสชาติเดียวกันสามารถถูกแปลออกมาได้หลากหลายตามประสบการณ์ ความทรงจำ และสภาวะอารมณ์ของแต่ละคน เช่น รสขมถูกถ่ายทอดผ่านเสียงทุ้มต่ำและหนักแน่น ขณะที่รสเปรี้ยวปรากฏเป็นเสียงแหลมและเฉียบคม ความแตกต่างเหล่านี้ไม่ได้ถูกมองว่าเป็นความผิดพลาด แต่เป็นหลักฐานของความหลากหลายในการรับรู้ของมนุษย์

ช่วงการแลกเปลี่ยนและสะท้อนความคิดเห็นร่วมกันถือเป็นส่วนสำคัญของกระบวนการ เพราะเปิดให้ผู้เข้าร่วมได้เห็นว่าการรับรู้ไม่มีคำตอบที่ตายตัว ทุกประสบการณ์ผ่านการตีความจากบริบทชีวิตและตัวตนของแต่ละคน กระบวนการนี้จึงช่วยสร้างความเข้าใจต่อทั้งตนเองและผู้อื่นในมิติที่ลึกขึ้น พร้อมทั้งเปิดพื้นที่ให้เกิดการยอมรับความแตกต่างของการคิดและการรู้สึก

อีกหนึ่งประเด็นสำคัญที่กิจกรรมชี้ให้เห็น คือคุณลักษณะเฉพาะของการสร้างสรรค์ที่เกิดจากประสบการณ์ตรงของมนุษย์ ผลงาน Sound Palette ที่เกิดขึ้นมีความเป็นธรรมชาติ ซื่อตรงต่อความรู้สึก และไม่สามารถคาดเดาได้ล่วงหน้า เพราะแต่ละคนได้นำความทรงจำ ประสบการณ์ และสภาวะภายในของตนเองเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการสร้างสรรค์ สิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่าการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์และประสาทสัมผัสมีมิติที่แตกต่างจากการสร้างคำตอบเชิงกลไกหรือการคำนวณเพียงอย่างเดียว

ในภาพรวมกระบวนการดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า การเปิดให้ประสาทสัมผัสต่าง ๆ ทำงานร่วมกันภายใต้กรอบแนวคิดที่ชัดเจน สามารถสร้างการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงทั้งวิทยาศาสตร์ ศิลปะ และการสำรวจตนเองเข้าด้วยกัน ผู้เข้าร่วมไม่ได้เพียงเรียนรู้เรื่องเสียง รสชาติ หรือสเปกตรัมในเชิงทฤษฎี แต่ยังได้สำรวจว่าตนเองรับรู้โลกอย่างไร และสามารถแปลประสบการณ์เหล่านั้นออกมาเป็นการสร้างสรรค์ได้อย่างมีความหมาย

ที่มา: กิจกรรมหัวข้อ Sound x Taste : Sound × Taste × Emotion Spectrum Lab รสชาติที่มีเสียง โดย พัชร เกิดศิริ ร่วมกับกลุ่ม Isan Wellness Soundscape ภายใต้กิจกรรม Music Creative Lab | Soundscape Series โครงการ Talent Everywhere ระยะที่ 2 จัดขึ้นโดยสำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน) เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม 2569 ณ TK Park ชั้น 8 CentralWorld