เรือกอและ เมื่อพื้นที่เรือกำหนดจังหวะของสีและลาย
เรือกอและที่จอดเรียงกันริมหาดดูเหมือนเรือที่ถูกระบายสีจนเต็มลำ แต่ถ้าเดินไล่ดูทีละส่วน จะเห็นว่าสีและลายไม่ได้กระจายแบบสุ่ม แต่ละส่วนของเรือมีลายประจำตำแหน่ง มีจุดเด่นหลักและจุดเด่นรอง และซ้ายกับขวาสะท้อนกันพอดี เรือประมงลำหนึ่งจึงเป็นเหมือนผืนผ้าใบที่มีกติกาของมันเอง

เรือที่โคลงเคลงบนคลื่น
คำว่า “กอและ” หรือ “กุแหละ” เป็นคำมลายูที่มีคำอธิบายว่าหมายถึงลักษณะพลิกไปมา ตะแคง หรือโคลงเคลง ใช้เรียกเรือประมงขนาดเล็กถึงกลางที่พบมากในพื้นที่ชายฝั่งภาคใต้ตอนล่าง โดยแหล่งต่อเรือสำคัญอยู่ในอำเภอยะหริ่ง ปะนาเระ และสายบุรี จังหวัดปัตตานี รวมถึงอำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส
เรือกอและมีลำยาวเพรียว หัวและท้ายเชิดสูง เรือใช้งานบางพื้นที่มีความยาวราว 10–12 เมตร ท้องเรือลึกและหัวแหลม เหมาะกับการเดินเรือในทะเลชายฝั่งที่ต้องเจอทั้งลมและคลื่น
ไม้ที่ใช้มีหลายชนิดตามขนาดและหน้าที่ของเรือ เช่น จืองาหรือตะเคียนทอง พะยอม และหลุมพอ ส่วนไม้สยาพบในเรือบางประเภท โดยเฉพาะเรือขนาดเล็กหรือเรือที่ทำเพื่อการแข่งขัน
เรือหนึ่งลำไม่ได้ใช้ลายเดียว
พื้นที่ที่ช่างตกแต่งมีทั้งกราบเรือส่วนบนและล่าง ใบหัวเรือ รวมถึงชิ้นส่วนบริเวณหัวและท้าย แต่พื้นที่แต่ละส่วนมีรูปทรงและสัดส่วนไม่เหมือนกัน จึงต้องปรับลายตามพื้นที่
ลายที่พบมากคือพรรณไม้แบบเถาเลื้อยและลายหน้ากระดาน ส่วนภาพประกอบอาจมีสัตว์ในจินตนาการ สัตว์หิมพานต์ สัตว์น้ำ หรือรูปที่สัมพันธ์กับวรรณคดีและศิลปะท้องถิ่น งานศึกษาจึงมองเรือกอและเป็นตัวอย่างของ วัฒนธรรมสัมพันธ์ มากกว่าจะเป็นงานที่มาจากศิลปะสายเดียว

ก่อนลงสี ช่างรองพื้น ร่างภาพ แล้วจึงระบายด้วยสีน้ำมัน สีที่ใช้มักมีความสดและตัดกันสูง ทำให้รายละเอียดอ่านได้จากระยะไกลเมื่อเรืออยู่ในทะเลหรือจอดรวมกันริมฝั่ง
ลายต้องวิ่งตามรูปทรงของเรือ
จุดน่าสนใจในมุมออกแบบคือ ลายไม่ได้ถูกวาดลงบนแผ่นสี่เหลี่ยม แต่ต้องอยู่บนพื้นผิวยาว โค้ง และแคบ
ลายเถาเลื้อยจึงเหมาะกับพื้นที่กราบเรือ เพราะสามารถต่อเนื่องไปตามความยาวได้ ขณะที่ชิ้นส่วนหัวเรือซึ่งเป็นจุดเด่นสามารถรับภาพที่มีน้ำหนักมากกว่า
นี่คือระบบที่คล้ายการออกแบบกราฟิกบนวัตถุสามมิติ ต้องรู้ทั้ง จุดเริ่ม จุดจบ จังหวะซ้ำ และพื้นที่เน้น
นอกจากเรือใช้งานจริง ยังมีการทำเรือกอและจำลองเป็นงานหัตถกรรมและของที่ระลึก ช่วยให้ทักษะเรื่องโครงเรือ สี และลวดลายถูกถ่ายทอดในขนาดที่เล็กลง

เมื่อลายเรือขึ้นฝั่ง
ระบบสีและลายของเรือกอและถูกนำไปใช้นอกทะเลแล้ว สำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย (สศร.) กระทรวงวัฒนธรรม นำลวดลายและสีสันของเรือไปพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์อื่น เช่น ดินสอ ยางลบ และลายผ้า จากตัวอย่างนี้ นักออกแบบอาจต่อยอดได้อีกหลายทาง
- ระบบลาย: ใช้หลักจุดเด่นหลัก–รองและลายแถบแนวนอนของกราบเรือ เป็นโครงวางลายบนสินค้ายาวอย่างผ้าพันคอหรือขอบภาชนะ
- คู่สี: ศึกษาคู่สีที่ตัดกันสูงเพื่อให้รายละเอียดอ่านได้ในระยะต่าง ๆ
- ความหมาย: หากนำภาษาลายหลายชุดมารวมกัน ควรศึกษาที่มาและทำงานร่วมกับผู้รู้ แทนการหยิบลายมาต่อกันเพียงเพราะสวย
เมื่ออ่านเรือกอและทีละส่วน จะเห็นว่าความสดใสบนลำเรือคือระบบการจัดวางที่ช่างชายแดนใต้ใช้สื่อสารทั้งความงามและวิถีชีวิตของชุมชนประมงชายฝั่งไปพร้อมกัน
ที่มา