หมู่บ้านพิบูลวัฒนา ต้นแบบหมู่บ้านจัดสรรของประเทศไทย

จุดเริ่มต้นของหมู่บ้านจัดสรรในไทย: พิบูลย์เวศม์ถึงพิบูลวัฒนา

หมู่บ้านจัดสรรแห่งแรกของประเทศไทย ชื่อว่า พิบูลย์เวศม์ ตั้งอยู่ที่สุขุมวิท 71 สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2498 และตามมาด้วยหมู่บ้านจัดสรรแห่งที่สอง ชื่อว่า พิบูลวัฒนา ตั้งอยู่บริเวณท้ายซอยอารีย์ ซึ่งถูกสร้างขึ้นในปีถัดมา 

สถาปัตยกรรมและระบบผังเมืองต้นแบบ: บ้านไม้ ใต้ถุนโล่ง ถนนเป็นระเบียบ

ข้อมูลจากพิพิธภัณฑ์เสมือนการเรียนรู้ด้านการพัฒนาที่อยู่อาศัย การเคหะแห่งชาติ ระบุไว้ว่า การก่อสร้างในโครงการเหล่านี้ใช้แบบบ้านรูปแบบเดียวกันคือ บ้านเดี่ยวที่เป็นบ้านไม้ชั้นเดียว ใต้ถุนโล่ง มีจำนวนทั้งหมด 288 หลัง ตั้งอยู่บนที่ดินเนื้อที่ 25 ไร่ ใกล้กับถนนพระราม 6 ที่ดินเฉลี่ยหลังละ 130 ตารางวา มีรั้วรอบที่ดินอย่างชัดเจน จัดวางอย่างเป็นระเบียบ มีถนนหลักและระบบสาธารณูปโภคสำคัญรองรับการใช้ชีวิตของผู้คน เรียกว่ารูปแบบสถาปัตยกรรมแนวสภาพแวดล้อมสัมพันธ์ ซึ่งเป็นต้นแบบของโครงการหมู่บ้านจัดสรรในประเทศไทยนับแต่นั้นเป็นต้นมา โดยในยุคแรกเริ่มนี้มีธนาคารอาคารสงเคราะห์ ทำหน้าที่จัดสรรบ้านและที่ดิน ให้ความช่วยเหลือส่งเสริมและขยายกิจการก่อสร้างอาคารสงเคราะห์ประเภทเช่าซื้อ เพื่อตอบรับความต้องการของเมืองที่ขยายตัวอย่างรวดเร็วตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 1 ซึ่งมุ่งเน้นการสร้างสาธารณูปโภคพื้นฐานเป็นสำคัญ

วงเวียนเสาธง: ศูนย์กลางชุมชนและสัญลักษณ์รัฐนิยม

จุดเด่นของหมู่บ้านพิบูลวัฒนาคือ ‘วงเวียนเสาธง’ ตามนโยบายเคารพธงชาติทุกเช้าเย็น จากประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีของรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ว่าด้วยรัฐนิยมฉบับที่ 4 เรื่องการเคารพธงชาติ เพลงชาติ และเพลงสรรเสริญพระบารมี วงเวียนเสาธงจึงกลายเป็นศูนย์กลางของหมู่บ้าน แม้ทุกวันนี้จะไม่ได้มีการมายืนเคารพธงชาติร่วมกันอย่างเคร่งครัดเช่นในอดีต แต่ผู้อยู่อาศัยในหมู่บ้านนี้ก็มักจะแวะเวียนมาที่เสาธงเพื่อพบปะเพื่อนบ้าน หรือซื้ออาหารจากร้านอร่อยที่เปิดขายอยู่ใกล้ๆ จุดรวมตัวของชุมชนแห่งนี้  

จากพื้นที่เกษตรกรรมสู่เมืองใหม่: บริบทการเปลี่ยนแปลงของย่านอารีย์

เหตุผลที่หมู่บ้านจัดสรรต้นแบบเลือกมาปักหมุดที่ย่านนี้ คาดว่ามาจากการที่ช่วงหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ.2475 มีการขยายตัวของเมืองมากขึ้น รวมถึงมีการตัดถนนประชาธิปัตย์ (ต่อมาเปลี่ยนเป็นชื่อถนนพหลโยธิน) ทำให้จากเดิมที่ย่านนี้เคยเป็นพื้นที่นาข้าว สวนผลไม้ ก็ค่อยๆ เปลี่ยนหน้าตาและฟังก์ชันการใช้ที่ดินไปอย่างสิ้นเชิง

เรื่องเล่าจากผู้คน: จากที่ดินของนายห้างอารีย์ สู่ชุมชนอยู่อาศัย

นภัทร จาริตรบุตร สมาชิกกลุ่ม AriAround ผู้ที่ครอบครัวอาศัยอยู่ในย่านนี้มาตั้งแต่รุ่นคุณปู่ เล่าไว้กับบทสัมภาษณ์ของเว็บไซต์ยอดมนุษย์คนธรรมดา ว่า เดิมทีย่านนี้มีนายห้างอีแอม กาติ๊บ (E.M.Katib) พ่อค้าชาวอินเดียเป็นเจ้าของพื้นที่ ชื่อภาษาไทยของนายห้างคนนี้คือ อารีย์ สุขวิรัชย์ ซึ่งเป็นที่มาของซอยอารีย์ นภัทรมองว่าย่านนี้เปลี่ยนแปลงไปตามสภาพเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไทย จากที่เป็นพื้นที่เกษตรกรรม เมื่อมีการขยายตัวของหน่วยงานทหารจำนวนมากมาตั้งแต่ราวสมัยรัชกาลที่ 6 ก็เริ่มมีผู้เข้ามากว้านซื้อจับจองที่ดิน เพื่อทำเป็นที่อยู่อาศัย 

ภาพถ่ายทางอากาศ หมู่บ้านพิบูลวัฒนา (ส่วนบนของภาพ) โดย บริษัท Lichfield Whiting Panero Associates จาก The National Library of Australia

สงครามเย็นและผลต่อพื้นที่: จากฐานทัพถึงคอนโดแนบรถไฟฟ้า

ต่อมาในช่วงสงครามเย็นมีฐานทัพทหารอเมริกันมาตั้งในย่านสะพานควาย ทำให้เกิดธุรกิจโรงแรม บาร์ ไนท์คลับ ขึ้นมารองรับช่วงเวลาผ่อนคลายของบรรดาทหาร G.I. สอดคล้องกับที่เว็บไซต์ศิลปวัฒนธรรมอธิบายว่า ในช่วง พ.ศ. 2533-2543) ย่านอารีย์ได้กลายเป็นแหล่งที่ตั้งของสำนักงานธุรกิจเกี่ยวกับเทคโนโลยี และสำนักงานของธนาคารต่าง ๆ จึงมีการสร้างตึกสูงหลายแห่ง เป็นสถานที่ทำงานที่รองรับพนักงานออฟฟิศจำนวนมากในเวลาอันรวดเร็ว ตามมาด้วยการเดินทางรูปแบบใหม่อย่างรถไฟฟ้าสายสีเขียวเข้ม ในปี พ.ศ. 2542 เว็บไซต์ ddproperty ให้ข้อมูลว่าอารีย์เป็นย่านแรกๆ ที่มีคอนโดมิเนียมติดรถไฟฟ้า จึงไม่น่าแปลกใจที่ย่านอารีย์เป็นทุกอย่างสำหรับทุกคนมาจนถึงปัจจุบัน 

เสียงจากคนในหมู่บ้าน: บ้านไม้หลังเดิม ถนนร่มรื่นไม่มีรั้วกั้น 

"บ้านเกิดเราอยู่ที่หมู่บ้านพิบูลวัฒนา ติดกับซอยอารีย์เลย แม่เราบอกว่าที่นี่เป็นต้นแบบของหมู่บ้านจัดสรรของประเทศไทย มันถูกพัฒนาขึ้นเป็นโครงการอาคารสงเคราะห์ในปี 2499 คนส่วนใหญ่ที่มาซื้อเป็นข้าราชการ โดยมากจะเป็นข้าราชการทหาร คุณตาเราท่านก็เป็นทหารทำงานอยู่แถวนี้เหมือนกัน เลยซื้อที่ไว้แปลงนึง เขาจะขายเป็นที่ดินพร้อมบ้านไม้สองชั้น เป็นเหมือนหมู่บ้านแบบเปิด คือเข้าได้หลายทางและไม่มียาม แต่มีถนนหนทาง สาธารณูปโภคให้ มีต้นไม้ร่มรื่น”

นี่คือถ้อยคำของหนึ่งในผู้ที่อยู่อาศัยในหมู่บ้านพิบูลวัฒนา ซึ่งเผยแพร่ผ่านทางเพจ เพื่อนบ้านอารีย์

หมู่บ้านกับคุณภาพชีวิต: งานวิจัยยืนยันความสัมพันธ์ที่มีนัยสำคัญ 

สอดคล้องกับงานวิจัย ปัจจัยที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของคนในหมู่บ้านจัดสรร ซึ่งตีพิมพ์ในวารสารวิจัยรำไพพรรณี ปีที่ 16 ฉบับที่ 1 เดือนมกราคม - เมษายน 2565 พบว่า ความพึงพอใจของผู้ที่อาศัยอยู่ในหมู่บ้านจัดสรร สัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตอย่างมีนัยสำคัญ 

เยือนพิบูลวัฒนา: ความเงียบสงบที่โอบรับทุกผู้มาเยือน

เมื่อได้มีโอกาสเดินลัดเลาะเข้าไปในหมู่บ้านพิบูลวัฒนา สิ่งที่สังเกตเห็นได้อย่างชัดเจนคือความเงียบสงบ และความร่มรื่นจากต้นไม้น้อยใหญ่ในรั้วบ้านแต่ละหลัง มีดอกไม้สีสดใสชูช่อรับแสงแดดชวนให้ชื่นใจทุกแยก ทุกหัวมุมถนนที่ตัดขึ้นอย่างเป็นระเบียบ แม้เราจะเป็นผู้มาเยือนหน้าใหม่ แต่ก็รู้สึกอบอุ่น สบายใจ เหมือนได้รับการต้อนรับเป็นอย่างดีจากพื้นที่ที่ออกแบบมานานเกินครึ่งศตวรรษ

เพราะบ้านคือรากฐานของชีวิตที่ดี

เพราะไม่ว่าจะเป็นยุคไหนสมัยใด เราต่างก็ล้วนต้องการมีความเป็นอยู่ที่ดี รู้สึกปลอดภัยในบ้านของตัวเอง เข้าถึงสิ่งอำนวยความสะดวกตามความเหมาะสม และอยู่ท่ามกลางชุมชนที่สบายใจ 

#หมู่บ้านพิบูลวัฒนา  #หมู่บ้านจัดสรรแห่งแรก  #วงเวียนเสาธง #การเคหะแห่งชาติ #จอมพลปพิบูลสงคราม #ประวัติการอยู่อาศัยในอารีย์ #ย่านอารีย์ #เมืองและการเปลี่ยนแปลง #ชุมชนที่มีชีวิต #การพัฒนาที่อยู่อาศัยในไทย #ที่อยู่อาศัยสมัยใหม่  #การวางผังเมือง #ย่านอารีย์ #คุณภาพชีวิต #รัฐนิยม #ข้าราชการทหาร #การขยายตัวของเมือง #โครงการอาคารสงเคราะห์ #KnowledgePortal #okmd #กระตุกต่อมคิด #AreaBased #KnowledgeMap #PibulWattanaVillage #FirstHousingSubdivision #ModernThaiHousing #UrbanPlanning #AriNeighborhood #QualityOfLife #StateIdeology #MilitaryCivilServants #UrbanExpansion #GovernmentHousingProject

ข้อมูลอ้างอิง

• http://housingvm.nha.co.th/VM_2.html
• http://site001.ap.tu.ac.th/VMthaiResident_site/VM_2a.html
• https://cuir.car.chula.ac.th/handle/123456789/56875
• https://nla.gov.au/nla.obj-234238141/view
• https://prachatai.com/journal/2022/01/96921
• https://so05.tci-thaijo.org/index.php/RRBR/article/view/258679/174071
• www.brandthink.me/content/phibun-watthana
• www.ddproperty.com/areainsider/อารีย์/article/รู้จักย่าน-อารีย์-แบบเจา-3295 
• www.facebook.com/yourneighborari
• www.silpa-mag.com/history/article_54432