Rain tree  ต้นไม้เติบใหญ่ในสายฝน : ต้นจามจุรียักษ์ มหัศจรรย์ธรรมชาติแห่งกาญจนบุรี

ต้นจามจุรียักษ์ : มหัศจรรย์ธรรมชาติแห่งกาญจนบุรี

“ผมมาที่นี่เกินร้อยครั้งแล้วครับ”

นี่เป็นคำตอบของ มงคล เปี่ยมสกุล บอกกับเราถึงจำนวนครั้งที่มายัง ต้นไม้ใหญ่ ต้นจามจุรียักษ์ ตลอด ระยะเวลา 20 ปีที่ผ่านมา หากมีตำแหน่งแฟนพันธุ์แท้ต้นจามจุรียักษ์แล้วละก็ มงคลคงเป็นผู้ท้าชิงคนสำคัญสำหรับตำแหน่งนี้  ชายหนุ่ม วัย 40  ชาวอำเภอด่านมะขามเตี้ย จังหวัดกาญจนบุรี ผู้เดินทางจากบ้าน  มายังต้นจามจุรียักษ์ ที่อยู่ในเขต ตำบล อำเภอเมืองกาญจนบุรี ด้วยระยะทางกว่า 20 กิโลเมตร แบบนับครั้งไม่ถ้วน  ภาพของต้นใหม่ใหญ่ที่อยู่ตรงหน้าเราต้นนี้ คือ ต้นจามจุรียักษ์ ตั้งเด่นตระหง่าน สวยงาม น่าเกรงขาม รายล้อมไปด้วยผู้คนที่ มาเที่ยวชม บ้างก็เดินเล่นรอบทางเดินไม้ บ้างง่วนอยู่กับการหามุมถ่ายรูปกันอย่างสนุกสนาน  และอีกหลายๆคน ซึ่งมงคลเอง ก็หนึ่งในบรรดาผู้คนที่เราได้พบในวันที่เราเดินทางมาที่ ต้นจามจุรียักษ์ ครั้งนี้ ในสายตาผู้มาเยือนเราอาจจะตื่นตา ตื่นใจกับต้นไม้ขนาดใหญ่ แตกกิ่งก้านสาขา ดั่งงานศิลปะชิ้นเอก แต่สำหรับเจ้าบ้านอย่างมงคล นอกจากธรรมชาติที่สวยงามของต้นจามจุรี .. ต้นไม้ต้นนี้คือความผูกพันของเขา “ผมชอบและไม่เคยเบื่อที่จะมา”  เขาบอกเราพร้อมรอยยิ้ม 

แรงดึงดูดของต้นไม้ใหญ่

สมัยก่อนตอนที่ต้นจามจุรียักษ์ยังไม่กลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยว  ไม่มีหลักฐานบันทึกประวัติเกี่ยวกับต้นจามจุรีที่แน่ชัด มีเพียงจากคำบอกเล่าของผู้เฒ่าผู้แก่ในชุมชนว่าเป็นต้นที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ มีอายุมากกว่าร้อยปี ย้อนไปเมื่อ 20 ปี มงคล พบกับต้นจามจุรีนี้ครั้งแรก เมื่อสมัยเป็นวัยรุ่น จากคำบอกของคนอื่น ๆ ว่ามีต้นไม้ใหญ่รูปร่างสวยงามแปลกตา กว่าต้นไม้ใหญ่ไหน ๆ จนต้องมาเห็นด้วยตาตัวเอง ภาพแรกที่ผมเห็น คือ ต้นไม้ใหญ่  บริเวณรอบ ๆ มีแต่ป่า ยังไม่มีบ้านคนเหมือนแบบนี้ ตอนแรกก็รู้สึกกลัว แต่ด้วยความอยากเห็น ผมก็เลยมาดูกับเพื่อน ในตอนนั้น จะมีผ้าสีพันอยู่รอบ ๆ ลำต้น ต้นใหญ่ต้นเดียว กลางป่า  ทราบว่าชาวบ้านแถวนี้เชื่อว่าเป็นต้นไม้ที่ศักดิ์สิทธิ์ มีคนมาขอเลขขอหวยกันเยอะ

วัฒนธรรมการนับถือต้นไม้ใหญ่อยู่คู่กับสังคมไทยมายาวนาน ณ หมู่ที่ 5 บ้านเขาตก ตำบลเกาะสำโรง อำเภอเมืองกาญจนบุรี  ที่ตั้งของต้นจามจุนีใหญ่นี้ ก็เช่นกัน   ผู้คนแวะเวียนกันมาขอเลขเด็ด บนบานกันเรื่อย ๆเป็นภาพที่ได้เห็นมาตลอดหลายสิบปี ผ่านการบอกกันปากต่อปากว่า ต้นจามจุรียักษ์แห่งจังหวัดกาญจนบุรีต้นนี้ เป็นเสมือนต้นแห่งโชคลาภ ที่คนมาขอเลขแล้วถูกกันเยอะ

Rain tree  ต้นไม้เติบใหญ่ในสายฝน

จามจุรีเป็นไม้ประดับยืนต้น ที่สวยงาม เรือนยอดแผ่กว้างให้ร่มเงาที่ร่มเย็น เนื่องจากใบเป็นใบประกอบแบบผสมแบบขนนก ค่อนข้างใหญ่และอยู่ชิดกัน เมื่อพระอาทิตย์ตกดินใบจะหุบเข้าหากัน พอถึงรุ่งเช้าก็จะคลี่ขยายใบออก เพื่อเป็นการช่วยให้น้ำค้างที่ดินอยู่ตามกิ่งก้านหยดลงถึงพื้นดิน

จามจุรี,จามจุรีแดง , ก้ามปู หรือฉำฉา เป็นพืชในวงศ์ถั่ว (Leguminosae) มีชื่อวิทยาศาสตร์ คือ Samanea saman  เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ สูง 15-20 เมตร มีกิ่งก้านสาขามาก ใบขนาดเล็ก สวยงาม มีดอกสีชมพู มีผลเป็นฝัก เมล็ดแข็ง ผลมีเนื้อสีชมพู รสหวาน สัตว์เคี้ยวเอื้องชอบกินเป็นอาหาร เป็นพืชพื้นเมืองของเม็กซิโก, บราซิล และเปรู ต่อมาได้ถูกนำมาเผยแพร่ในเอเชียใต้ ,เอเชียอาคเนย์, หมู่เกาะแปซิฟิก และฮาวาย เป็นต้นไม้ประจำจังหวัดลำพูน และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

นอกจากนี้แล้วยังมีชื่อเรียกอื่นๆ ตามแต่ละพื้นที่ ได้แก่ ภาคกลางเรียก ก้ามกราม , กรุงเทพ,อุตรดิตถ์เรียก ก้ามกุ้ง , ตราด เรียก ตุ๊ดตู่ , ภาคเหนือ เรียก ลัง, สารสา, สำสา ,กะเหรี่ยง,แม่ฮ่องสอน เรียก เส่คุ่ , เส่ดู่ส่และในภาษาอังกฤษมีชื่อที่เรียกกันแพร่หลาย คือ Rain tree  (เรน ทรี) ซึ่งน่าจะมาจากลักษณะของต้นไม้คือ เมื่อฤดูฝนผ่านไปครั้งหนึ่ง ต้นไม้ชนิดนี้จะโตเร็วผิดกับต้นไม้อื่นๆ อย่างสังเกตเห็นได้ชัดนั่นเอง

ต้นไม้ใหญ่ในความเชื่อ ศาลเจ้าแม่จามจุรี

คนไทยอยู่คู่กับวัฒนธรรมการนับถือต้นไม้ใหญ่มายาวนาน ในจังหวัดหนึ่งมักจะมีต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์อย่างน้อยหนึ่งต้นที่มีผู้ศรัทธาวนเวียนกันมาขอเลขเด็ดประจำงวดกันเสมอ ต้นจามจุรียักษ์แห่งจังหวัดกาญจนบุรีต้นนี้ก็เป็นเสมือนต้นแห่งโชคลาภที่คนแวะเวียนเข้ามาบนบานและขอเลขกันเรื่อย ๆ ทั้งยังโด่งดังเพราะคนเริ่มบอกกันปากต่อปากว่าที่นี่คนมาขอเลขแล้วถูกกันเยอะ

ต้นจามจุรีเป็นต้นไม้ใหญ่ ที่อยู่คู่กับบ้านเขาตก ตำบลเกาะสำโรงมายาวนาน มีความเชื่อว่าเป็นธรรมชาติที่ยิ่งใหญ่ น่าเกรงขามสำหรับคนในพื้นที่ ชาวบ้านจึงให้ความเคารพ ศรัทธา มีผ้าหลากสีพันอยู่รอบลำต้น ชาวบ้านต่างก็ช่วยกันดูแลโดยไม่มีผู้ใดกล้าตัดหรือทำลาย ต่อมาเมื่อเป็นที่รู้จักและมาคนมาชมต้นจามจุรีมากขึ้น จึงได้ที่จะปรับปรุงพื้นที่ปรับภูมิทัศน์เพื่อให้สะดวกและเหมาะสมมากขึ้น จึงได้จัดทำศาลเจ้าแม่จามจุรีในลักษณะศาลาไม้สำหรับไหว้สักการะ บริเวณใกล้กันกับต้นจามจุรี ก่อนที่จะได้ปรับปรุงให้เป็นอาคารถาวรสวยงามอย่างในปัจจุบัน 

ธรรมชาติและความเชื่อ ช่วยรักษาต้นไม้ใหญ่

ต้นจามจุรียักษ์นี้ได้รับการดูแลรักษาเป็นอย่างดี จึงยังคงความเขียวขจีและแข็งแรงแม้เวลาจะผ่านไปนาน เพราะความเชื่อและศรัทธา ที่ทำให้ต้นใหญ่ยังคงอยู่และผูกพันกับชีวิตผู้คน ก่อนที่จะกลายมาเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของ จังหวัดกาญจนบุรี จ่าสิบ วิฑูรย์ เปรมสกุลเจ้าหน้าที่กรมกองสัตว์ เล่าว่า การที่ผู้คนเคารพศรัทธาต้นไม้จากอดีตมาจนถึงตอนนี้ มีส่วนสำคัญให้ต้นไม้ใหญ่อย่างต้นจามจุรีต้นนี้ ยังคงอยู่และกลายมาเป็นทรัพยกรทางธรรมชาติที่ ชาวบ้านจะช่วยกันดูแล ไม่มีใครกล้าตัดหรือทำลาย ทำให้วันนี้เรามีโอกาส ขณะเดียวกัน เมื่อความเชื่อช่วยรักษาต้นไม้ ส่งต่อมาให้ปัจจุบัน นับวันต้นไม้ก็มีอายุเพิ่มขึ้น แก่เฒ่าไปตามวันเวลา การดูแลต้นไม้ให้หลักธรรมชาติและวิทยาศาสตร์จึงมีความจำเป็น ที่ต้องให้ความสำคัญ เพราะยิ่งต้นไม้กลายเป็นที่รู้จักเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของจังหาญจนบุรี ยิ่งต้องดูแลให้ต้นไม้คงอยู่ไปให้นานที่สุดตราบเท่าที่จะเป็นไปได้

ต้นไม้ใหญ่ที่ต้องดูแล 

ต้นจามจุรียักษ์กิ่งก้าน ใหญ่โตสวยงามอยู่ในเขตพื้นที่ความรับผิดชอบของกองการสัตว์และเกษตรกรรมที่ 1 กรมสัตว์ทหารบก จังหวัดกาญจนบุรี  มีภารกิจหลักสำคัญในการ การรักษาต้นไม้ใหญ่ ให้ยังคงแข็งแรงและ มีสภาพที่สมบูรณปลอดภัยทั้งโดยได้ให้ผู้เชี่ยวชาญทางกรมป่าไม้ เข้ามาดูแล ตรวจสภาพของต้นไม้อย่างสม่ำเสมอ คอยศึกษาการเปลี่ยนแปลงของต้นไม้ ตัดแต่งกิ่งเพื่อป้องกันการโค่นล้มของต้นไม้ และตัดแต่งทรงพุ่มใบ เพื่อให้แดดส่องถึงลำต้นและราก เพื่อไม่เกิดเชื้อรา เพื่อต้นไม้ใหญ่ต้นนี้คงสภาพที่สมบูรณ์และมีชีวิตต่อไปอีกยืนยาว

ต้นจามจุรีเมืองกาญจน์ ต้นไม้ใหญ่อันทรงคุณค่า หนึ่งใน “รุกขมรดกของแผ่นดิน”

ลักษณะของลำต้นขนาดใหญ่ รองรับกิ่งก้านที่แผ่ปกคลุมโดยรอบได้สมดุลสวยงาม เป็นต้นจามจุรียักษ์ที่มีลักษณะโดดเด่น หาดูไม่ได้จากที่ไหน จนได้รับการยกย่องจากกระทรวงวัฒนธรรมให้จามจุรียักษ์แห่งเมืองกาญจน์เป็นหนึ่งในต้นไม้ใหญ่ “รุกขมรดกของแผ่นดิน ใต้ร่มพระบารมี” หนึ่งในต้นไม้ที่ทรงคุณค่าที่สามารถนำมาต่อยอดเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม และสร้างรายได้ให้กับคนในพื้นที่ จึงถูกจัดไว้ให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญอีกแห่งหนึ่งของจังหวัดกาญจนบุรีที่ใครก็ต้องมาเห็นด้วยตาตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นชาวไทยหรือชาวต่างชาติที่แวะเวียนมาชมความงามความยิ่งใหญ่นี้

รุกข มรดกของแผ่นดิน เป็นโครงการการคัดเลือกรุกขมรดกและขึ้นทะเบียนโดยกระทรวงวัฒนธรรม ซึ่งเป็นต้นไม้ขนาดใหญ่และมีอายุยาวนาน ที่มีคุณสมบัติอยู่หนึ่งในเกณฑ์ คือ มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ และมีความสำคัญต่อชุมชน หรือมีตำนานเรื่องเล่าประกอบ อยู่ในพื้นที่ที่มีความสำคัญทางวัฒนธรรมหรือสถานที่สำคัญต่าง ๆ เป็นต้นไม้หายาก หรือใกล้สูญพันธุ์ และอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม โดยได้รับการดูแลที่ดี เป็นต้น มีการคัดเลือกครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2560 โดยรวบรวมข้อมูลต้นไม้ที่มีความสำคัญจากทั่วประเทศ 

ต้นจามจุรีและพื้นที่กว่า 1 ไร่เศษที่กลายมาเป็นจุดท่องเที่ยวสำคัญอีกแห่งหนึ่งของจังหวัดกาญจนบุรี

นักท่องเที่ยวเลือกเดินทางมาเพื่อเยี่ยมชมความยิ่งใหญ่ของต้นไม้ สัมผัสกับบรรยากาศอันร่มรื่นจากกิ่งก้านสาขาของต้นจามจุรียักษ์ทั่วพื้นที่ เป็นพุ่มไม้ที่ให้ร่วมเงา ทั้งยังมีรูปทรงที่แปลกตาสวยงาม บริเวณใต้ต้นไม้มีการสร้างสะพานไม้วงกลมอยู่เหนือพื้นดินสำหรับเป็นพื้นที่พักผ่อนหย่อนใจ หรือจะถ่ายรูปความสวยงามของต้นจามจุรียักษ์บริเวณรอบๆ เดินเล่นนั่งเล่นสูดอากาศบริสุทธิ์แบบที่ถ้าได้นั่งลงแล้วไม่อยากจะลุกเลยทีเดียว นอกจากนี้ยังมีมุมพักผ่อน ร้านอาหาร ร้านกาแฟเ แนว และร้านค้าจำหน่ายของฝากของทำมือจากกาญจนบุรีไว้บริการนักท่องเที่ยว เป็นจุดที่เดินทางได้สะดวกเพราะอยู่ในจุดทางผ่านไปยังเส้นทางท่องเที่ยวสำคัญอื่นๆของกาญจนบุรีอีกด้วย 

ในขณะที่นักท่องเที่ยวเดินทางเพื่อมาเที่ยวชมความยิ่งใหญ่สวยงาม สำหรับคนที่อยู่ในจังหวัดอย่างครอบครัวของมงคล ชาวอำเภอด่านมะขามเตี้ย ที่อยู่ห่างจาก ที่ตั้งของ ต้นจามจุรี ราว 20 กิโลเมตร

เปลี่ยนแปลง..แต่ไม่ได้หายไป

“ผมชอบต้นจามจุรี “ มงคลบอกอีกว่าเขาทั้งผูกพันและภูมิใจที่ต้นไม้ใหญ่แห่งนี้ ได้กลายมาเป็นจุดหมายปลายทางที่ใครหลายๆ คน เมื่อถามว่าความเปลี่ยนแปลงของสถานที่แห่งนี้ มีผลกระทบต่อความสุขความสงบของเขาเมื่อมาที่นี่หรือไม่ มงคลตอบทันทีว่า ไม่มีผลเลย การเปลี่ยนแปลงของที่นี่ไม่ได้ทำให้ความสุขของเขาหายไป ไม่ได้ทำให้ต้นไม้หายไป พอเป็นแหล่งท่องเที่ยวทำให้ที่นี่มีชีวิตชีวา ทุกคนอยากใช้เวลากับธรรมชาติเหมือนๆกัน ผมอยากให้ทุกคนได้มาเห็นมาสัมผัสกับธรรมชาติของต้นจามจุรีนี้

ส่วนการมีทางเดินไม้แบบวงกลมที่ยกตัวสูงเหนือพื้นดิน รอบต้นจามจุรี ทำให้มีพื้นที่ ไว้สำหรับเป็นพื้นที่นั่งเล่น พักผ่อน ตากลมเย็นๆ ใต้ต้นไม้ สามารถนั่งเล่น นอนชิลๆ หรือจะเดินถ่ายรูปรอบๆ ได้สะดวก โดยไม่ต้องเข้าไปเหยียบย่ำดินใกล้โคนหรือรากต้นไม้ เรามีอิสระในการใช้พื้นที่เพื่อพักผ่อน หรือเที่ยวชมถ่ายรูป ขอแต่เพียงไม่ทำอะไรให้พื้นที่ หรือต้นไม้เสียหาย 

จากวันแรกจนถึงวันนี้มองคลในวัย 40 ได้พาอีก 2 ชีวิตคนสำคัญ ภรรยาและลูกชายวัย 10 เดือน มาที่นี่พร้อมกับเขาเสมอ เบล ภรรยาชาวจังหวัดอุบลราชธานีของมงคล เธอบอกว่า สามีมักจะชวนมาที่ต้นจามจุรีนี้บ่อย และต้นเองก็ไม่ได้รู้สึกเบื่อ อย่างวันนี้ก็มาทานข้าวเที่ยงกันที่นี่ และก็มานั่งเล่น ตลอดครึ่งบ่าย เธอเองก็ชอบธรรมชาติ ต้นจามจุรีสวยงามมากและไม่เคยเห็นต้นที่ใหญ่เท่านี้มาก่อน

การที่ได้ใกล้ชิดธรรมชาติสามารถช่วยให้ผู้คนมีอารมณ์ที่ดีและสงบมากขึ้น

งานวิจัยของต่างประเทศ ได้ระบุว่า กลุ่มผู้ใหญ่ที่อาศัยอยู่ในละแวกใกล้เคียงกับพื้นที่สีเขียว อาทิ สวนสาธารณะ เขตอนุรักษ์ และป่าไม้ มีโอกาสที่จะเผชิญกับความโดดเดี่ยวน้อยลง พื้นที่สีเขียวเหล่านี้สามารถช่วยให้ผู้คนมีอารมณ์ที่ดีและสงบมากขึ้นจากการที่ได้ใกล้ชิดธรรมชาติ อีกทั้งยังเป็นพื้นที่ที่สามารถทำกิจกรรมร่วมกันกับทุก ๆ คนในชุมชนได้  

  และสำหรับใครหลายคนธรรมชาติมอบประโยชน์มากหมายทั้งด้านร่างกายและจิตใจ สำหรับต้นจามจุรียักษ์ กาญจนบุรี เองก็เช่นกัน แต่นอกจากประโยชน์ที่ว่า เรายังได้เห็นความผูกพันของคนที่มีต่อต้นไม้ หากเปรียบต้นไม้เป็นราก มนุษย์ก็คงจะเป็นยอดใบ ที่ต่อยอดและเชื่อมโยงดูแลปกป้องกันและกัน ให้อยู่คู่กันเป็นต้นไม้ใหญ่ที่มีชีวิตแข็งแรงนานเท่านาน

-----------------------

อ้างอิง ULR : 

ต้นจามจุรียักษ์ https://thai.tourismthailand.org/Attraction/ต้นจามจุรียักษ์

ต้นจามจุรี  http://www.old.satitm.chula.ac.th/cudbiomap/plants_pages/chamchuri.html

พื้นที่สีเขียวช่วยเยียวยาสุขภาพกายและจิตใจhttps://www.sdgmove.com/2021/07/20/green-spaces-and-health/

จามจุรียักษ์ ความเชื่อ และอิทธิฤทธิ์ของเทพ

https://www.sarakadee.com/2018/01/23/จามจุรี/

Flowering Trees of Thailand – Rain Tree

https://www.timsthailand.com/rain-tree/

สัมภาษณ์ มงคล เปี่ยมสกุล และครอบครัว

สัมภาษณ์ จ่าสิบ วิฑูรย์ เปรมสกุล กองการสัตว์และเกษตรกรรมที่ 1 กรมสัตว์ทหารบก จังหวัดกาญจนบุรี