ทำไม ‘ฟินแลนด์’ ถึงเป็นดินแดนการศึกษาในอุดมคติ
ทำไม ‘ฟินแลนด์’
ถึงเป็นดินแดนการศึกษาในอุดมคติ
เมื่อพูดถึงประเทศที่มีการศึกษาดีที่สุดในโลก
‘ฟินแลนด์’ คงเป็นประเทศแรกที่ขึ้นมาอยู่ในใจใครหลายคน
ทำไมประเทศเล็กๆ อย่างฟินแลนด์ ซึ่งมีประชากรเพียงแค่ 5.5 ล้านคน
ถึงได้กลายเป็นผู้นำด้านการศึกษาของโลก คำตอบอยู่ที่ระบบการศึกษาที่ใส่ใจคุณภาพมากกว่าปริมาณ
และให้ความสำคัญกับการพัฒนามนุษย์อย่างแท้จริง
จากผลการทดสอบ PISA (Programme
for International Student Assessment) ซึ่งเป็นการประเมินคุณภาพการศึกษาระดับนานาชาติขององค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ
(OECD) องค์การแห่งนี้ยังมีอิทธิพลทางเศรษฐกิจในระดับสูง เพราะจากจำนวนประเทศสมาชิกทั้ง
38 ประเทศ รวมกันมี GDP คิดเป็นประมาณ 62%
ของ GDP โลก ไม่แปลกที่ทำไมฟินแลนด์ถึงติดอันดับต้นๆ
ของโลกมาโดยตลอด โดยเฉพาะในด้านการอ่าน คิดวิเคราะห์ ทักษะทางคณิตศาสตร์
และวิทยาศาสตร์ ซึ่งสามารถผลิตบุคลากรคุณภาพสูงออกสู่สากลได้ปริมาณมหาศาล
นอกจากจะได้รับการประเมินว่าเป็นประเทศที่มีคุณภาพการศึกษาเป็นอันดับต้นๆ
ของโลกแล้ว จากงานวิจัยของมหาวิทยาลัยเฮลซิงกิ เผยแพร่ในปี 2023
พบว่านักเรียนฟินแลนด์มีความสุขในการเรียนมากที่สุดในยุโรป
และมีอัตราความเครียดจากการเรียนต่ำที่สุดในกลุ่มประเทศ OECD อีกด้วย
วางรากฐานทางการศึกษาอย่างมั่นคง
เพื่อสร้างประชากรคุณภาพ
ความสำเร็จทางการศึกษานี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เป็นผลมาจากนโยบายและแนวทางการศึกษาที่เน้นความเสมอภาคและคุณภาพ ฟินแลนด์ให้ความสำคัญกับการศึกษาฟรีตั้งแต่ระดับอนุบาลจนถึงมหาวิทยาลัย นักเรียนทุกคนได้รับอาหารกลางวันฟรี และการศึกษาภาคบังคับเริ่มต้นเมื่ออายุ 7 ปี เพื่อให้เด็กมีเวลาพัฒนาตนเองในวัยเด็กอย่างเต็มที่ สอดคล้องกับแนวคิดที่ว่า การเรียนรู้ควรเป็นสิ่งที่สนุกและไม่นำไปสู่ความเครียด จนทำลายความสดใสในวัยเยาว์
ส่วนเคล็ดลับความสำเร็จในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาของฟินแลนด์
อาศัยเพียงกุญแจสามดอกเท่านั้น ได้แก่
1) ครูคือหัวใจหลักของการสร้างคน
- ครูในฟินแลนด์ต้องจบปริญญาโทเป็นอย่างน้อย เนื่องจากรากฐานในการพัฒนาเด็กคือคุณภาพครู จึงไม่แปลกที่รัฐบาลจะสนับสนุนให้ทุกโรงเรียนเห็นค่าของใบปริญญา ยิ่งเรียนจบสูงเท่าไหร่ประตูแห่งอาชีพครูก็ยิ่งเปิดกว้างในฟินแลนด์
- การคัดเลือกคนเข้าเรียนคณะครูเข้มงวดมาก รับเพียง 10% ของผู้สมัครทั้งหมด ในแต่ละปี มีผู้สมัครราว 8,000-10,000 คนต่อปี แต่รับเข้าเรียนจริงเพียง 800-1,000 คน กล่าวได้ว่าเป็นคณะที่มีอัตราการแข่งขันสูงกว่าคณะแพทยศาสตร์ และที่สำคัญผู้ที่ได้รับคัดเลือกส่วนใหญ่จบมัธยมปลายด้วยเกรดเฉลี่ย 3.8-4.0 (จากเกรดเฉลี่ย 4.0)
- อาชีพครูได้รับความเคารพสูงในสังคม เทียบเท่าแพทย์และนักกฎหมาย เมื่อก้าวเข้ามาเป็นครูสิ่งหนึ่งที่พวกเขาจะได้รับคือ อิสระ และโอกาสในการเติบโตในหน้าที่การงาน รวมถึงสวัสดิการที่ครอบคลุมแทบทุกอย่างของชีวิต ด้วยเหตุนี้ ครูในฟินแลนด์จึงมีอัตราการลาออกต่ำ เพราะมีผลตอบแทนความทุ่มเทของพวกเขาอยู่ในระดับเหมาะสม
2) สมดุลชีวิต แนวทางสร้างเด็กให้เติบโตอย่างมีคุณภาพ
- เวลาเรียนน้อยกว่าค่าเฉลี่ย กลุ่มประเทศ OECD ถึง 25% โดยประเทศที่อยู่ในองค์การแห่งนี้ ส่วนใหญ่จะอยู่ในยุโรป อเมริกาเหนือ และเอเชีย-แปซิฟิก แต่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทยยังไม่มีประเทศใดเป็นสมาชิก OECD ประเทศบ้านใกล้เรือนเคียงของไทยเรามีเพียง 2 ประเทศเท่านั้นที่ผ่านเกณฑ์การคัดเลือก นั่นคือญี่ปุ่นและเกาหลีใต้
- ไม่มีการบ้านมากเกินไป เน้นให้เด็กมีเวลาพักผ่อนและทำกิจกรรม จากงานวิจัยของมหาวิทยาลัยเฮลซิงกิ พบว่าการให้การบ้านมากเกินไปไม่ได้ช่วยเพิ่มผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน และฟินแลนด์เองเน้นให้ความสำคัญกับ ‘สมดุลชีวิต’ ของนักเรียนมากกว่าการเรียนอย่างเข้มงวด
- สอดคล้องกับผลวิจัยจากมหาวิทยาลัยทัวร์คู เผยแพร่ในปี 2022 พบว่านักเรียนที่มีเวลาพักผ่อนเพียงพอมีผลการเรียนดีกว่า ส่วนวิธีการประเมินผลการเรียน ส่วนใหญ่จะประเมินผลแบบต่อเนื่องระหว่างเรียน (Formative Assessment) และใช้วิธีการสังเกตพฤติกรรมและพัฒนาการของเด็กเป็นหลัก ไม่มีการสอบวัดมาตรฐานความรู้จนกว่าจะอายุ 16 ปี มีเพียงการสอบครั้งสำคัญที่เรียกว่า Matriculation Examination ซึ่งเป็นการสอบเข้าเรียนต่อในระดับมหาวิทยาลัย
3) ความเท่าเทียมทางการศึกษา
- การศึกษาฟรีตั้งแต่อนุบาลถึงมหาวิทยาลัย ไม่เพียงแต่ยกเว้นค่าเล่าเรียนเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมไปถึงอุปกรณ์การเรียนทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นหนังสือ คอมพิวเตอร์ และอุปกรณ์การเรียนต่างๆ
- ทุกโรงเรียนมีมาตรฐานเดียวกัน โดยจำกัดจำนวนนักเรียนต่อห้องไว้ที่ประมาณ 20 คน เพื่อให้ครูสามารถดูแลนักเรียนได้อย่างทั่วถึง ใช้หลักสูตรเดียวกันและได้รับการจัดสรรทรัพยากรอย่างเท่าเทียม ไม่ว่าจะเป็นคุณภาพของครูผู้สอนหรืออุปกรณ์การเรียนการสอน ไม่มีการจัดอันดับโรงเรียน ทุกโรงเรียนได้รับงบประมาณต่อหัวนักเรียนในอัตราที่เท่ากัน ซึ่งช่วยลดความเหลื่อมล้ำระหว่างโรงเรียนในเมืองและชนบท
- อาหารกลางวันฟรีทุกคน และมีบริการรถรับส่งฟรีสำหรับนักเรียนที่อาศัยอยู่ห่างไกลจากโรงเรียน นอกจากนี้ ยังมีการลดความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ ให้การสนับสนุนครอบครัวที่มีรายได้น้อย มีเงินช่วยเหลือค่าใช้จ่ายสำหรับครอบครัวที่มีเด็ก และมีนโยบายลาเลี้ยงดูบุตรที่ยืดหยุ่น ทำให้ผู้ปกครองสามารถให้การสนับสนุนการเรียนของบุตรได้อย่างเต็มที่
ผลลัพธ์ของความพยายามเหล่านี้ปรากฏชัดในหลายด้าน
ไม่ว่าจะเป็นความแตกต่างของผลการเรียนระหว่างโรงเรียนที่อยู่ในระดับต่ำมาก
ช่องว่างระหว่างนักเรียนเก่งและอ่อนขยับแคบลง อัตราการออกกลางคันต่ำ
และโอกาสในการเข้าถึงการศึกษาระดับสูงที่เปิดกว้างสำหรับนักเรียนทุกคน
ซึ่งทั้งหมดนี้ช่วยสร้างสังคมที่มีความเท่าเทียมในระยะยาว
จากงานวิจัยจาก Nordic Institute for Studies in Innovation เผยแพร่ในปี 2024 ชี้ให้เห็นว่า
- 93% ของนักเรียนฟินแลนด์เรียนจบมัธยมปลาย
- 66% เข้าเรียนต่อระดับอุดมศึกษา
- อัตราการว่างงานของผู้จบการศึกษาต่ำกว่า 5%
หลักสูตรการเรียนสุดล้ำค่ามอบแก่คนทั่วโลก
ความสำเร็จทางด้านการจัดการการศึกษาของฟินแลนด์เป็นแบบอย่างชั้นดีให้หลายประเทศทั่วโลกนำไปปฏิบัติตาม
แม้แต่ละประเทศจะมีข้อจำกัดแตกต่างกันไป
แต่สิ่งที่ได้เรียนรู้ผ่านนโยบายของรัฐบาลฟินแลนด์ สามารถสกัดออกเป็นบทเรียนสามประการ
ดังนี้
1. การลงทุนกับครูคือการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุด
2. ระบบการศึกษาที่ดีไม่จำเป็นต้องกดดันเด็ก
3. ความเท่าเทียมทางการศึกษาสร้างสังคมที่เข้มแข็ง
ความสำเร็จของระบบการศึกษาฟินแลนด์สะท้อนให้เห็นว่าการศึกษาที่ดี
ไม่จำเป็นต้องกดดันเด็ก แต่ควรเน้นไปยังการพัฒนาศักยภาพของเด็กแต่ละคนให้เต็มที่
และสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้
ฟินแลนด์พิสูจน์ให้เห็นว่าการศึกษาที่มีคุณภาพสามารถเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างสังคมที่เท่าเทียมและยั่งยืน
สุดท้ายแล้ว เมื่อพูดถึง ‘การศึกษาในอุดมคติ’ คำตอบอาจแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ แต่สิ่งที่ฟินแลนด์มอบให้แก่คนรุ่นใหม่ทั่วโลกคือ ระบบการศึกษาที่ดีไม่ได้วัดจากปริมาณชั่วโมงเรียน หรือการสอบที่เคร่งเครียด แต่คือการสร้างโอกาสให้เด็กได้เติบโตอย่างมีความสุข เรียนรู้ด้วยความสนุก และพัฒนาทักษะที่จำเป็นต่อโลกอนาคต นี่คือหัวใจของการศึกษาในอุดมคติที่ทุกประเทศควรนำไปพิจารณา
ข้อมูลอ้างอิง :
- 10 reasons why Finland's education system is the best in the world. www.weforum.org/stories/2018/09/10-reasons-why-finlands-education-system-is-the-best-in-the-world/
- Finland’s children-centric school system: a global model for success. www.humanium.org/en/finlands-children-centric-school-system-a-global-model-for-success/
- FINNISH EDUCATION SYSTEM: Why are schools and universities in Finland successful? www.edunation.co/blog/finnish-education-system-the-best-in-the-world/
- Finnish lessons revisited: What we learned about one of the best education systems in the world. rossier.usc.edu/news-insights/news/finnish-lessons-revisited-what-we-learned-about-one-best-education-systems-world
- ไทยเป็นสมาชิก OECD “ไม่ง่าย” ใกล้ความจริงอีก 2 ปี. policywatch.thaipbs.or.th/article/world-4
