Water Footprint เสื้อยืดหนึ่งตัวอาจใช้น้ำมากกว่าที่เราคิด

Water Footprint เสื้อยืดหนึ่งตัวอาจใช้น้ำมากกว่าที่เราคิด

เสื้อยืดผ้าฝ้ายหนึ่งตัวดูเหมือนเป็นสินค้าธรรมดาที่ทุกคนมีติดตู้ อาจเป็นเสื้อใส่นอน เสื้อทำงาน เสื้อแจกในงานกิจกรรม หรือเสื้อที่ซื้อเพราะลายสวย ราคาไม่แพง และใส่ง่าย แต่เบื้องหลังเสื้อยืดหนึ่งตัวไม่ได้มีแค่ผ้า ด้าย และค่าตัดเย็บ ยังมีทรัพยากรจำนวนมากที่ถูกใช้ก่อนเสื้อจะมาถึงมือเรา โดยเฉพาะ “น้ำ”

European Parliament หรือรัฐสภายุโรป ระบุว่า การผลิตเสื้อยืดผ้าฝ้ายหนึ่งตัวอาจต้องใช้น้ำจืดประมาณ 2,700 ลิตร ซึ่งเทียบได้กับปริมาณน้ำดื่มของคนหนึ่งคนประมาณ 2 ปีครึ่ง ตัวเลขนี้ทำให้เสื้อยืดธรรมดาไม่ธรรมดาอีกต่อไป เพราะสิ่งที่เรามองเห็นเป็นเสื้อหนึ่งตัว จริง ๆ แล้วเชื่อมโยงกับการปลูกฝ้าย การย้อม การฟอก การซักล้างในกระบวนการผลิต และการดูแลหลังซื้อไปแล้ว

Water Footprint คืออะไร

Water Footprint คือแนวคิดที่ใช้มองว่าสินค้าหนึ่งชิ้นใช้น้ำไปเท่าไรตลอดกระบวนการ ตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทาง สำหรับเสื้อผ้า น้ำไม่ได้ถูกใช้แค่ตอนซักหลังซื้อ แต่ถูกใช้ตั้งแต่การปลูกวัตถุดิบ เช่น ฝ้าย ซึ่งต้องใช้น้ำในการเพาะปลูก ต่อด้วยกระบวนการปั่นเส้นด้าย ทอผ้า ย้อมสี ฟอก ตกแต่งผิวผ้า และซักล้างสารเคมีบางส่วนก่อนสินค้าออกจากโรงงาน

ในอุตสาหกรรมแฟชั่น น้ำจึงไม่ใช่แค่ทรัพยากรประกอบการผลิต แต่เป็นต้นทุนที่มักมองไม่เห็น เสื้อผ้าราคาถูกหนึ่งตัวอาจซ่อนการใช้น้ำจำนวนมากไว้ในห่วงโซ่การผลิต โดยที่ผู้บริโภคแทบไม่รู้เลยว่าก่อนจะกลายเป็นเสื้อในมือเรา ผ้าชิ้นนั้นผ่านการใช้น้ำมามากแค่ไหน

ยกตัวอย่างเคสที่เห็นภาพชัดคือ Levi Strauss & Co. บริษัทเจ้าของแบรนด์ยีนส์ Levi’s ซึ่งทำการประเมินวงจรชีวิตสินค้า หรือ Life Cycle Assessment ของกางเกงยีนส์ Levi’s 501 เพื่อดูว่าสินค้าหนึ่งชิ้นใช้น้ำและพลังงานในช่วงใดมากที่สุด พบว่า กางเกงยีนส์หนึ่งตัวอาจใช้น้ำตลอดวงจรชีวิตประมาณ 3,800 ลิตร โดยช่วงที่เกี่ยวข้องกับการปลูกฝ้ายและการดูแลหลังการซื้อของผู้บริโภคเป็นส่วนสำคัญของการใช้น้ำ

เคสนี้ทำให้เห็นว่า Water Footprint ไม่ได้เกิดขึ้นแค่ในโรงงาน แต่กระจายอยู่ตลอดชีวิตของสินค้า ตั้งแต่ไร่ฝ้าย โรงงานผลิต ร้านค้า ไปจนถึงบ้านของผู้ใช้ แบรนด์จึงไม่ควรมองเรื่องน้ำเป็นแค่ปัญหาของซัพพลายเออร์ แต่ต้องออกแบบสินค้า ให้ข้อมูลการดูแล และชวนผู้บริโภคใช้เสื้อผ้าอย่างเหมาะสมด้วย

น้ำไม่ได้หมดไปอย่างเดียว แต่อาจปนเปื้อนด้วย

ปัญหาของน้ำในแฟชั่นไม่ได้มีแค่ปริมาณ แต่ยังเกี่ยวกับคุณภาพน้ำด้วย European Parliament ระบุว่า การผลิตสิ่งทอเป็นหนึ่งในแหล่งที่เกี่ยวข้องกับมลพิษทางน้ำ โดยเฉพาะกระบวนการย้อมและตกแต่งสำเร็จที่อาจใช้สารเคมีจำนวนมาก หากไม่มีระบบบำบัดที่ดี น้ำเสียจากกระบวนการผลิตอาจส่งผลต่อแม่น้ำ ชุมชน และระบบนิเวศ

นี่คือเหตุผลที่การพูดเรื่องเสื้อยืดหนึ่งตัวจึงไม่ควรมองแค่ “ใช้ผ้าอะไร” แต่ต้องมองต่อว่า ผ้านั้นปลูกอย่างไร ย้อมอย่างไร โรงงานจัดการน้ำเสียอย่างไร และแบรนด์มีข้อมูลเรื่องแหล่งผลิตมากแค่ไหน

เสื้อยืดที่ยั่งยืนกว่า ไม่ได้แปลว่าแค่เปลี่ยนวัสดุ

หลายแบรนด์อาจเริ่มจากการใช้ organic cotton หรือฝ้ายออร์แกนิก ซึ่งช่วยลดการใช้สารเคมีบางประเภทในการเพาะปลูก แต่ก็ไม่ได้แปลว่าสินค้าจะไม่มีผลกระทบด้านน้ำเลย สิ่งสำคัญคือการมองทั้งระบบ ตั้งแต่การเลือกแหล่งวัตถุดิบ การลดการใช้น้ำในกระบวนการผลิต การใช้ระบบย้อมที่มีประสิทธิภาพ การบำบัดน้ำเสีย และการออกแบบเสื้อให้ใช้ได้นานพอที่จะคุ้มกับทรัพยากรที่ใช้ไป

ถ้าเสื้อยืดหนึ่งตัวใช้น้ำจำนวนมาก แต่ถูกใส่เพียงไม่กี่ครั้งแล้วถูกทิ้ง ปัญหาไม่ได้อยู่แค่การผลิต แต่อยู่ที่ระบบการบริโภคด้วย เสื้อที่ใช้ได้นานขึ้น ใส่ได้หลายโอกาส ซักอย่างเหมาะสม และไม่ถูกทิ้งเร็วเกินไป ย่อมช่วยให้ทรัพยากรที่ใช้ไปคุ้มค่าขึ้น

โอกาสของแบรนด์ไทย

สำหรับแบรนด์ไทย เรื่อง Water Footprint อาจเริ่มจากการสื่อสารอย่างตรงไปตรงมามากขึ้น เช่น บอกแหล่งที่มาของผ้า เลือกโรงงานที่มีระบบจัดการน้ำเสีย ใช้กระบวนการย้อมหรือฟอกที่ลดการใช้น้ำ หรือออกแบบเสื้อยืดให้ไม่เป็นของใช้ชั่วคราว

แบรนด์ที่ผลิตเสื้อกิจกรรม เสื้อองค์กร หรือเสื้อขายเป็นคอลเลกชันประจำ อาจเริ่มตั้งคำถามว่า เสื้อเหล่านี้ถูกออกแบบให้คนอยากใส่ซ้ำหรือไม่ คุณภาพดีพอไหม ทรงใส่ง่ายหรือเปล่า และหลังจบกิจกรรมแล้วเสื้อนั้นยังมีชีวิตต่อในตู้เสื้อผ้าหรือไม่

เพราะถ้าเสื้อยืดหนึ่งตัวใช้น้ำมากกว่าที่เราคิด สิ่งที่สำคัญจึงไม่ใช่แค่ทำให้เสื้อตัวนั้นดูรักษ์โลก แต่ต้องทำให้มันถูกใช้งานอย่างคุ้มค่าที่สุด

ที่มา

- https://www.europarl.europa.eu/topics/en/article/20201208STO93327/wplyw-produkcji-tekstyliow-i-odpadow-tekstylnych-na-srodowisko-infografiki

- https://www.eea.europa.eu/en/about/contact-us/faqs/what-are-the-environmental-impacts-of-textiles

- https://www.unep.org/resources/publication/sustainability-and-circularity-textile-value-chain-global-stocktaking

- https://www.levistrauss.com/sustainability-report/climate/water-stewardship/

- https://www.levistrauss.com/2014/10/22/how-were-squeezing-the-water-out-of-our-jeans/