จากเศษผ้าไร้ค่า สู่ขุมทรัพย์แห่งแฟชั่นยั่งยืนระดับโลก เจาะลึกวิสัยทัศน์ ‘วัธ-จิรโรจน์ พจนาวราพันธุ์’ ทายาท SC Grand และผู้ก่อตั้ง Circular

อุตสาหกรรมแฟชั่นระดับโลกเคยถูกตราหน้าว่าเป็นหนึ่งในตัวการสำคัญที่สร้างมลพิษและขยะมหาศาลให้กับโลกใบนี้ แต่ในขณะที่หลายแบรนด์กำลังพยายามหาทางออกให้กับปัญหา ‘ขยะสิ่งทอ’ (Textile Waste) ที่ล้นโลก ในประเทศไทยกลับมีชายหนุ่มผู้หนึ่งที่มองเห็น ‘ขุมทรัพย์’ ซ่อนอยู่ในกองเศษผ้าเหล่านั้นมานานแล้ว

‘วัธ-จิรโรจน์ พจนาวราพันธุ์’ ทายาทรุ่นที่ 3 ของบริษัท แสงเจริญแกรนด์ จำกัด (SC Grand) โรงงานสิ่งทอที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่าครึ่งศตวรรษ และผู้ก่อตั้งแบรนด์เสื้อผ้ารักษ์โลกที่กำลังมาแรงอย่าง Circular คือบุคคลที่กำลังพลิกโฉมหน้าอุตสาหกรรมสิ่งทอไทย เขาไม่เพียงแต่เข้ามารับไม้ต่อในวันที่ธุรกิจครอบครัวกำลังเผชิญกับทางแยก แต่ยังเป็นผู้กล้าที่นำเสนอนวัตกรรมสิ่งทอรีไซเคิลของไทยให้ก้าวไปสู่มาตรฐานระดับสากล และนี่คือเรื่องราวการเดินทาง นวัตกรรม และปรัชญาการทำงานที่ตกผลึกจากรุ่นสู่รุ่น

ปฐมบทจาก ‘คุณยาย’ และวิชาเปลี่ยนเศษขยะให้เป็นทอง

หากจะทำความเข้าใจแก่นแท้ของ SC Grand และ Circular เราคงต้องย้อนกลับไปในวัยเด็กของคุณวัธ ความผูกพันที่เขามีต่อโรงงานรีไซเคิลเศษผ้านั้นไม่ได้เริ่มต้นจากตำราบริหารธุรกิจเล่มใด แต่เริ่มต้นจากสองมือของ ‘คุณยาย’ ผู้ซึ่งเป็นเสาหลักของครอบครัวและเป็นไอดอลในดวงใจของเขามาโดยตลอด

ในสมัยอนุบาล คุณยายมักจะเป็นคนไปรับคุณวัธจากโรงเรียนและพาเข้ามาคลุกคลีอยู่ในโรงงานเสมอ ภาพของเศษผ้าหลากสี กองเส้นด้าย และเครื่องจักรที่กำลังทำงาน กลายเป็นภาพจำที่หล่อหลอมจิตวิญญาณของเขาโดยไม่รู้ตัว แต่สิ่งที่ล้ำค่าที่สุดไม่ใช่เครื่องจักรหรือตัวโรงงาน หากแต่เป็น ‘คำสอน’ ที่คุณยายพร่ำบอกเสมอ

"คุณยายสอนผมเสมอว่า โรงงานของเราคือการนำของที่ไม่มีมูลค่า มาทำให้มีมูลค่าสูงขึ้น เปรียบเปรยง่ายๆ ก็เหมือนเรากำลังทำเศษขยะให้กลายเป็นทองคำ" คุณวัธเล่าด้วยแววตาที่เต็มไปด้วยความภาคภูมิใจ

คำสอนที่เรียบง่ายแต่ลึกซึ้งนี้เองที่เป็นจุดเริ่มต้นของแนวคิด ‘เศษผ้าคือขุมทรัพย์’ ในมุมมองการบริหารทรัพยากรของคุณวัธ ด้วยความที่คุณยายเริ่มต้นธุรกิจจากการซื้อมาขายไป ทำให้ท่านรู้จัก Supply Chain หรือห่วงโซ่อุปทานของอุตสาหกรรมนี้เป็นอย่างดี ท่านรู้ว่ามีเศษผ้า ขยะสิ่งทอ หรือเศษด้ายเหลือทิ้งอยู่ที่ไหนบ้างในประเทศ เมื่อคุณวัธเติบโตขึ้น เขาจึงนำ ‘จุดแข็ง’ ที่เป็นมรดกทางความรู้นี้ มาประกอบเข้ากับบริบทของโลกยุคใหม่ที่กำลังเผชิญกับวิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เพื่อสร้างจุดมุ่งหมายใหม่ให้กับองค์กร และใช้เทคโนโลยีเข้ามาสร้างมูลค่าเพิ่มอย่างยั่งยืน

ความกดดันของทายาทรุ่นที่ 3 และบทพิสูจน์ ‘Super Cat’

การเข้ามารับช่วงต่อกิจการครอบครัวที่มีอายุมากกว่า 50 ปี ย่อมไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบ สำหรับคุณวัธ ความกดดันคือสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะเมื่อต้องแบกรับความคาดหวังจากคนรุ่นก่อน

"มีความกดดันเป็นเรื่องปกติครับ เพราะคุณยายจะบอกเสมอว่า เมื่อเข้ามารับช่วงต่อแล้ว 'ต้องทำให้ดีกว่าเดิม' ความท้าทายที่ยากที่สุดคือการที่เราต้องลงมือทำในสิ่งที่ไม่เคยมีประสบการณ์มาก่อนเลย เช่น การผลิตเสื้อผ้าสำเร็จรูป หรือการสร้างแบรนด์ เพราะแต่เดิมโรงงานของเราผลิตแค่เส้นด้ายสำหรับทำไม้ถูพื้นเท่านั้น"

แต่ในทุกวิกฤตและทุกความกดดัน ย่อมมีโอกาสซ่อนอยู่ จุดเปลี่ยนสำคัญที่พิสูจน์ความสามารถของคุณวัธให้ครอบครัวได้ประจักษ์ เกิดขึ้นเมื่อประมาณ 10 ปีก่อน เมื่อเขาตัดสินใจลุกขึ้นมาทำแบรนด์ไม้ถูพื้นของตัวเองในชื่อ ‘Super Cat’ จากเส้นด้ายรีไซเคิลที่โรงงานผลิตได้อยู่แล้ว เขาได้เพิ่มการเล่าเรื่อง (Storytelling) การออกแบบแพ็กเกจจิ้ง และการทำตลาดอย่างจริงจัง ผลลัพธ์คือความสำเร็จอย่างล้นหลาม สิ่งนี้พิสูจน์ให้ครอบครัวและบอร์ดบริหารเห็นว่า การสร้างแบรนด์สามารถเพิ่มมูลค่าให้กับสินค้าธรรมดาๆ ได้มหาศาล

ความสำเร็จนี้ไม่ได้มาเพราะโชคช่วย แต่มาจากการตกผลึกคำสอนสั้นๆ ของคุณยาย 2 ประการที่เขานำมาใช้เป็นคัมภีร์ในการบริหารมาจนถึงทุกวันนี้

"อยู่กับมัน"

"หากอยากให้ธุรกิจเติบโต เราต้องโฟกัส ทุ่มเท และคิดถึงมันตลอดเวลา ไม่ใช่กระโดดไปทำธุรกิจอื่นสลับไปมาอย่างฉาบฉวย การจดจ่อคือพลังที่สำคัญที่สุด"

  • "ปรับตัวเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา"

"อย่ายึดติดกับความสำเร็จในอดีตหรือแม้แต่ในปัจจุบัน เพราะโลกเปลี่ยนไปตลอดเวลา หากเราหยุดนิ่ง ก็เท่ากับเรากำลังถอยหลัง"

วิกฤตโควิด-19 และกำเนิดแบรนด์ Circular เพื่อทลายกำแพงความเชื่อ

ช่วงวิกฤตการแพร่ระบาดของโควิด-19 ถือเป็นบททดสอบที่หนักหน่วงที่สุดของ SC Grand เศรษฐกิจทั่วโลกซบเซา คำสั่งซื้อหดหาย จนถึงจุดที่ทางครอบครัวเริ่มมีความคิดอยากจะ ‘ขายธุรกิจ’ ทิ้งเพื่อตัดภาระ แต่ด้วยความผูกพันและวิสัยทัศน์ที่มองเห็นอนาคต คุณวัธยืนกรานที่จะทำต่อ เขาเชื่อมั่นว่าสิ่งทอรีไซเคิลคือคำตอบของอนาคต

ทว่า ปัญหาใหญ่ในเวลานั้นคือ ‘ทัศนคติของผู้บริโภค’ ในยุคนั้นยังไม่มีใครกล้าใส่เสื้อผ้าที่ทำจากผ้ารีไซเคิล หรือนำเศษผ้าเก่ามาทำใหม่ หลายคนกังวลเรื่องความสะอาด ผิวสัมผัส และภาพลักษณ์

เพื่อทลายกำแพงความเชื่อนี้ คุณวัธจึงตัดสินใจก่อตั้งแบรนด์ Circular ขึ้นมา "เราไม่ได้สร้าง Circular ขึ้นมาเพื่อหวังกำไรสูงสุดจากการขายเสื้อผ้าเพียงอย่างเดียว แต่เราสร้างขึ้นมาเพื่อเป็น 'เครื่องมือทางการตลาด' เป็นข้อพิสูจน์ให้องค์กรต่างๆ เห็นว่า ผ้ารีไซเคิลสามารถนำมาตัดเย็บเป็นเสื้อผ้าที่สวยงาม ใส่สบาย และใช้ในชีวิตประจำวันได้จริง"

กลยุทธ์นี้ได้ผลอย่างงดงาม Circular กลายเป็นกรณีศึกษาที่จับต้องได้ ทำให้องค์กรระดับประเทศและระดับโลกมากมาย เช่น FedEx, การบินไทย (Thai Airways) และ PTT เปิดใจและหันมาสั่งผลิตยูนิฟอร์ม หรือสินค้าพรีเมียมจากผ้ารีไซเคิลของ SC Grand ถือเป็นการเปิดตลาด B2B ที่สร้างรายได้และผลกระทบเชิงบวกอย่างมหาศาล

ศิลปะแห่งการ Collaboration: เปลี่ยน ‘รักษ์โลก’ ให้เป็น ‘เรื่องเท่’

ความท้าทายที่ยากที่สุดในการเปลี่ยนมุมมองของผู้บริโภคยุคใหม่ คือการทำให้ความ ‘รักษ์โลก’ ไม่ใช่เรื่องน่าเบื่อ หรือเป็นเพียงแฟชั่นเฉพาะกลุ่ม (Niche Market) คุณวัธจึงเลือกใช้กลยุทธ์การร่วมมือ หรือ Collaboration กับแบรนด์ไลฟ์สไตล์และแฟชั่นที่มีชื่อเสียง

"เราใช้วิธีการคอลแลปส์กับแบรนด์ที่วัยรุ่นและผู้บริโภคทั่วไปชื่นชอบ เช่น Carnival, ยืดเปล่า หรือการไปร่วมงานอีเวนต์ระดับโลกกับ นิตยสาร VOGUE และ GQ การที่แบรนด์ซึ่งได้รับการยอมรับเรื่องสไตล์และคุณภาพเหล่านี้ นำผ้ารีไซเคิลของเราไปใช้ มันช่วยสร้างความน่าเชื่อถือและการยอมรับจากผู้บริโภคได้ง่ายกว่าการที่เราออกไปป่าวประกาศด้วยตัวเอง"

การเดินหมากนี้ทำให้ Circular เข้าถึงกลุ่มคนรุ่นใหม่ที่ใส่ใจเรื่องสไตล์ควบคู่ไปกับสิ่งแวดล้อม เกิดเป็นกระแส Sustainable Fashion ที่จับต้องได้ในวงกว้างของประเทศไทย แฟชั่นที่ยั่งยืนจึงไม่ได้จำกัดอยู่แค่เสื้อผ้าแนวเอิร์ธโทนทรงหลวมๆ อีกต่อไป แต่มันสามารถเป็นสตรีทแวร์สุดเท่ หรือเสื้อยืดพอดีตัวที่ทุกคนใส่ได้ทุกวัน

นวัตกรรม Undyed Fabric และการต่อต้าน Greenwashing อย่างโปร่งใส

เอกลักษณ์ที่โดดเด่นที่สุดอย่างหนึ่งของแบรนด์ Circular คือการนำเสนอเสื้อผ้าที่ไม่ผ่านการฟอกย้อม (Undyed Fabric) กระบวนการนี้เริ่มต้นจากการคัดแยกเศษผ้าตามเฉดสีตั้งแต่ต้นทาง นำมาสับและปั่นเป็นเส้นด้ายใหม่โดยไม่ต้องผ่านกระบวนการย้อมสีทางเคมี ซึ่งช่วยประหยัดน้ำและลดการปล่อยสารพิษลงสู่แหล่งน้ำได้อย่างมหาศาล สีสันของเสื้อผ้า Circular จึงเป็นสีที่เกิดจากการผสมผสานของเศษผ้าเก่า เกิดเป็นเท็กซ์เจอร์ (Texture) ที่มีเสน่ห์และไม่เหมือนใคร

แต่ท่ามกลางกระแสแฟชั่นรักษ์โลก ปัญหาที่ตามมาคือการ ‘ฟอกเขียว’ (Greenwashing) หรือการที่แบรนด์แอบอ้างว่าตนเองเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเกินจริง ในประเด็นนี้ คุณวัธมีจุดยืนที่แข็งกร้าวและชัดเจนมาก

"SC Grand ของเราเลือกใช้หน่วยงานภายนอก ระดับโลกที่น่าเชื่อถือมารับรองอย่างเคร่งครัด เรามีมาตรฐาน GRS (Global Recycled Standard) สำหรับการส่งออก เราได้รับการรับรองเป็น B-Corp ซึ่งถือเป็นมาตรฐานสูงสุดขององค์กรที่ดำเนินธุรกิจเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อม และเรายังทำ LCA (Life Cycle Assessment) ร่วมกับ Green Story เพื่อคำนวณและแสดงตัวเลขการลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์ให้ลูกค้าเห็นอย่างชัดเจนในทุกๆ ชิ้นผลิตภัณฑ์"

ยิ่งไปกว่านั้น คุณวัธยังมองการณ์ไกลไปถึงเทคโนโลยีความโปร่งใสของข้อมูล (Data Transparency) อย่างเต็มรูปแบบ "Digital Product Passport จะมีความสำคัญมากและกลายเป็นเรื่องปกติ ของวงการแฟชั่นในอีก 3-10 ปีข้างหน้า โดยเฉพาะเมื่อกฎระเบียบของฝั่งยุโรปเริ่มบังคับใช้ การสแกน QR Code บนป้ายเสื้อจะช่วยให้ผู้บริโภคสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้แบบ 100% ว่า เส้นใยนี้มาจากไหน ผลิตที่ใด และประหยัดทรัพยากรไปเท่าไร นี่คือความโปร่งใสที่จะฆ่าการฟอกเขียวให้หมดไป"

ก้าวต่อไปของแฟชั่นยั่งยืน และอนาคตของไทยในฐานะ Hub สิ่งทอรีไซเคิล

เมื่อถูกถามถึงการรักษาความยั่งยืนท่ามกลางกระแสแฟชั่นที่ฉาบฉวย (Fast Fashion) คุณวัธมองว่า เสื้อผ้าที่ไม่ผ่านการฟอกย้อมเป็นเพียงจุดเริ่มต้นและเป็นเพียงหนึ่งในทางเลือกเท่านั้น

"การจะทำให้แฟชั่นยั่งยืนไปได้ตลอด เราต้องทำให้ลูกค้าไม่รู้สึกเบื่อและยังสนุกกับการแต่งตัว ทางบริษัทเราไม่ได้หยุดแค่นี้ ในอนาคตเรามีแผนที่จะขยายไปสู่บริการอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นแพลตฟอร์มเสื้อผ้ามือสอง, บริการซ่อมแซมเสื้อผ้า (Repair), บริการเช่าชุด หรือแม้แต่การกลับมาใช้สีธรรมชาติที่ปลอดภัย เราต้องมีเทคโนโลยีใหม่ๆ มานำเสนออยู่เสมอ"

ในด้านคุณภาพปัจจุบัน ผ้าของ SC Grand และ Circular สามารถเทียบเคียงกับวัสดุพรีเมียมในตลาดโลกได้อย่างภาคภูมิใจ เนื่องจากบริษัทได้อัปเกรดเทคโนโลยีและเครื่องจักรที่ได้มาตรฐานระดับสากล ซึ่งเป็นเทคโนโลยีเดียวกับที่โกลบอลแบรนด์ (Global Brand) เลือกใช้และมาร่วมลงทุนด้วย ทำให้สินค้าของไทยมีมาตรฐานทัดเทียมในเวทีโลก

ทว่า เมื่อมองภาพใหญ่ระดับมหภาคถึงความเป็นไปได้ในการผลักดันให้ประเทศไทยเป็น Hub หรือศูนย์กลางด้านสิ่งทอรีไซเคิลของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ คุณวัธให้มุมมองที่อยู่บนพื้นฐานของความเป็นจริงอย่างน่าสนใจ

"ถ้าพูดกันตามตรง ตอนนี้ประเทศไทยเรายังอยู่ใน 'ช่วงเริ่มต้นมากๆ' ครับ แม้ตัวผมและ SC Grand จะได้รับเชิญไปบรรยายในเวทีต่างประเทศบ่อยครั้ง แต่การเติบโตของเรื่องนี้ในระดับภูมิภาค มันต้องอาศัยปัจจัยภายนอกเยอะมาก มันขึ้นอยู่กับนโยบายของผู้นำระดับโลก สภาพเศรษฐกิจโดยรวม หรือแม้แต่สถานการณ์สงคราม หากแบรนด์ระดับโลกหรือรัฐบาลของประเทศมหาอำนาจออกนโยบายที่เน้นเรื่องนี้อย่างจริงจัง มีกฎหมายบังคับใช้ชัดเจน มันถึงจะช่วยขับเคลื่อนกลไกทั้งหมดให้เร็วขึ้นได้ ประเทศไทยเรามีศักยภาพในการผลิต แต่เราต้องได้รับการสนับสนุนเชิงโครงสร้างระดับโลกด้วย"

เรื่องราวของคุณวัธ จิรโรจน์ แบรนด์ SC Grand และ Circular ไม่ใช่แค่เรื่องราวของธุรกิจที่ปรับตัวรอดในยุคดิจิทัลดิสรัปชัน แต่เป็นกรณีศึกษาที่ทรงพลังของการนำวิถีชีวิตดั้งเดิม ปรัชญาจากรุ่นบรรพบุรุษ มาผสานรวมกับวิสัยทัศน์แห่งอนาคต เพื่อแก้ปัญหาระดับโลก จากเด็กชายที่วิ่งเล่นในโรงงานและเรียนรู้วิชา "เปลี่ยนเศษขยะให้เป็นทอง" จากคุณยายในวันนั้น สู่นักธุรกิจหนุ่มผู้กำลังถักทอเส้นด้ายแห่งความยั่งยืน เพื่อมอบโลกที่น่าอยู่และแฟชั่นที่เปี่ยมไปด้วยความรับผิดชอบ ให้กับคนรุ่นต่อไปอย่างแท้จริง

ภาคอีสาน

Ask OKMD AI