ในโลกยุคปัจจุบันที่เต็มไปด้วยกระแสโลกาภิวัตน์และความรวดเร็วทางเทคโนโลยี การรักษาไว้ซึ่งรากเหง้าภูมิปัญญาท้องถิ่นดูจะเป็นโจทย์ที่ท้าทายยิ่งสำหรับคนรุ่นใหม่ ทว่ายังมีศิลปินและนักออกแบบรุ่นใหม่ไฟแรงคนหนึ่งที่เลือกเดินสวนกระแส ด้วยการนำมรดกทางวัฒนธรรมอันทรงคุณค่าจากชายแดนใต้ มาปัดฝุ่น ตีความใหม่ และผสมผสานเข้ากับวัสดุแห่งอนาคต จนกลายเป็นผลงานศิลปะร่วมสมัยที่สะท้อนสายตาคนทั้งประเทศ
เขาคือ ‘ฟาน - กูฮิรฟาน ตูแวตีเงาะ’ บัณฑิตจากคณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ผู้สร้างชื่อเสียงจากการคว้ารางวัลชนะเลิศ Best Young Designer 2018 และเป็นเจ้าของแบรนด์ Kufan Gallery ผู้เชื่อมโยงภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่าง ‘การทำกรงนกเขาชวา’ และ ‘การสานใบตาลแห่งอำเภอสายบุรี จังหวัดปัตตานี’ ให้ก้าวข้ามขีดจำกัดเดิม ๆ สู่เวทีดีไซน์ระดับสากล

มาสำรวจเบื้องหลังความคิด แรงบันดาลใจ และกระบวนการทำงานของเขา ผ่านบทสนทนาและคำบอกเล่าจากปากของเขาเอง เพื่อทำความรู้จักศิลปินผู้ทรงพลังบวกท่านนี้ให้ดียิ่งขึ้น
จากจุดเริ่มต้นในชุมชน สู่ห้องทดลองทางความคิด
หากคุณลองจินตนาการถึงงานหัตถกรรมพื้นบ้านภาคใต้ ภาพของกรงนกเขาชวาอันวิจิตร หรือตอกและใบตาลที่ผ่านการสานด้วยภูมิปัญญาเก่าแก่อาจลอยเข้ามาในหัว แต่สำหรับ ‘ฟาน-กูฮิรฟาน ตูแวตีเงาะ’ ศิลปินและนักออกแบบผลิตภัณฑ์รุ่นใหม่ไฟแรง สิ่งเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่ ‘ของโบราณ’ ที่รอวันเลือนหาย หากแต่เป็นวัตถุดิบทางปัญญาที่เต็มไปด้วยชีวิตชีวา และพร้อมจะเติบโตในบริบทใหม่ผ่านพื้นที่สร้างสรรค์อย่าง Kufan Gallery

ฟานได้บอกเล่าถึงจุดเริ่มต้นเส้นทางสายดีไซน์ของเขาว่า "ย้อนไปก็คือเป็นนักศึกษาอยู่ เราได้ทำวิทยานิพนธ์ ช่วงที่เรียนอยู่มหาวิทยาลัย ทีนี้เนี่ยผมมีความใฝ่ฝันสร้างแบรนด์เป็นของตัวเอง โดยเป้าหมายว่า เรียนจบไป อยากกลับไปอยู่บ้าน อยากทำงานอยู่ที่บ้าน สร้างแบรนด์ของตัวเอง โดยที่ไม่อยากเข้าไปทำงานออฟฟิศ หรืออยู่กรุงเทพฯ หรืออยู่แบบภายใต้การทำงานรูปแบบองค์กรก็เลยเกิดประกายความคิดว่า คงต้องเป็นงานศิลปะก็เลยกลายเป็นที่มาของการพยายามสร้างแบรนด์ของตัวเองในตอนนั้นครับ"
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในช่วงทำวิทยานิพนธ์ (Thesis) ระดับปริญญาตรี "ตอนนั้นที่ทำทีสิส ก็มีผู้ใหญ่ที่เขาสนใจและก็สนับสนุน เขาก็แบบอุดหนุนผลงานของเราจนหมดเลย มันก็ทำให้เรา เห็นช่องทางของตัวเอง ว่าถ้าเรามุ่งมั่นไปทางนี้เลย มันน่าจะเป็นโอกาสดี มีช่องทางให้เราได้เติบโต ก็เลยพยายามทำงานตรงนี้ไปเรื่อยๆ "
เมื่อพูดถึงพื้นฐานการศึกษา ฟานเผยว่าเขาจบจากคณะศิลปกรรมศาสตร์ สาขาออกแบบผลิตภัณฑ์ (ประยุกต์ศิลป์)
"ชอบวิชาประติมากรรม และก็ชอบวิชา Product Design เราก็เลยเอาความรู้ทั้งสองสาขามารวมกัน และสร้างให้เป็นผลิตภัณฑ์ในรูปแบบของเราเอง โดยมีโจทย์ว่าสินค้าทุกชิ้นจะต้องตอบโจทย์ในชีวิตประจำวันคนได้"
เสน่ห์ของวัสดุท้องถิ่น: ใบตาลและกรงนกเขาชวา
ความโดดเด่นของ Kufan Gallery คือการหยิบเอาวัสดุรอบตัวในท้องถิ่นมาต่อยอด ฟานเล่าถึงแรงบันดาลใจในการเลือกใช้วัสดุเหล่านี้ว่า

"ตอนนั้นผมเห็นผู้ก่อตั้งแบรนด์เฟอร์นิเจอร์และงานประติมากรรมตกแต่ง KORAKOT ผมชื่นชมงานของเขา เลยขอไปฝึกงานอยู่ที่บริษัท จากที่เราชอบงานเฟอร์นิเจอร์จากวัสดุธรรมชาติอย่แล้ว พอเห็นเขาเอาวัสดุไม้ไผ่ ธรรมดา แต่ทำออกมากลายเป็นชิ้นงานที่สวยมากๆ รู้สึกว่ามันคืออะเมซิ่ง ที่เขาเอาวัสดุท้องถิ่นมาสร้างชิ้นงาน เราก็เกิดแรงบันดาลใจในการอยากจะสร้างสรรค์ผลงาน เอาวัสดุที่มันอยู่ใกล้ตัวเราที่สุด ที่ปัตตานีบ้านผม คุณพ่อเลี้ยงนกเขาชวาตั้งแต่เด็ก ผมก็เห็นกรงนกเขามาตลอด พอเราได้เรียนรู้การทำงานด้านนี้จริงจัง ก็เลยคิดว่ากรงนกเนี่ยมันน่าสนใจ และก็น่านำไปต่อยอดสร้างชิ้นงานได้แน่ๆ"
ฟานยังได้สะท้อนถึงมุมมองการนำภูมิปัญญาการทำตะกร้าสานของแม่บ้านในชุมชนมาปรับสไตล์ใหม่ "ผมไปเห็นเพื่อนของคุณแม่ เขาก็เป็นแม่บ้านทำงานจักสานทั่วๆ ไป แต่ปัจจุบันเนี่ยเขาไม่ทำแล้ว เพราะทำแล้วก็ไม่มีใครซื้ออุดหนุน เพราะว่าคนปัจจุบัน เปลี่ยนมาใช้เป็นถุงผ้า ถุงพลาสติกกันหมด ผมจึงเข้าไปขอเรียนรู้การทำจากเขา และเอาเทคนิคต่างๆ ที่เราเรียนมามาแลกเปลี่ยนกับเขาด้วย จนเมื่อสร้างแบรนด์จริงๆ เราก็ทำงานร่วมกันโดยผมเป็นคนออกแบบ และส่งให้กลุ่มแม่บ้านเป็นคนทำ ใช้เทคนิคมิกซ์แอนด์แมตช์กรงนกและงานใบตาลให้มีสไตล์ในแบบที่เราชอบครับ"
ชิ้นงานชิ้นแรกที่แจ้งเกิดแบรนด์อย่างเป็นทางการคือ ‘โคมไฟแขวนเพดาน’ ที่ถักทอจากโครงสร้างกรงนกเขาชวา ซึ่งเคยนำไปจัดแสดงที่หอศิลป์สุภโชค และสร้างความประทับใจจนสามารถจำหน่ายได้ทั้งหมด ช่วยเติม เต็มกำลังใจให้เขาเดินหน้าต่อบนเส้นทางนี้

บทสนทนาของเมล็ดพันธุ์และการทดลองวัสดุแห่งอนาคต
ผลงานโดดเด่นชิ้นสำคัญที่ผ่านมาอย่าง ‘Dialogue of Seeds’ (บทสนทนาของเมล็ดพันธุ์) ซึ่งทำร่วมกับ SKA Heritage ถือเป็นภาพสะท้อนที่ชัดเจนถึงกระบวนการคิดและมุมมองของเขา เปรียบเสมือนการเดินทางของความคิดสร้างสรรค์ ที่เริ่มต้นจากจุดเล็กๆ ในชุมชนก่อนจะแตกหน่อขยายออกไปเชื่อมโยงผู้คน

นอกจากวัสดุธรรมชาติแล้ว ฟานยังไม่เคยหยุดนิ่งในการแสวงหาความท้าทายใหม่ๆ เช่นการร่วมงานระดับประเทศในงาน Bangkok Design Week ซึ่งเขาได้นำวัสดุล้ำสมัยอย่าง Tyvek® (พลาสติกอุตสาหกรรมที่มีสัมผัสกึ่งผ้ากึ่งกระดาษ) มาผสมผสานกับงานจักสานดั้งเดิม จนคว้ารางวัลระดับสากลกลับมาได้

"โจทย์ของการเข้าประกวด เขาอยากให้เราเอาวัสดุระดับโลกมาใช้ เราก็เลยมองว่าถ้าเป็น Tyvek® มันน่าจะได้ ก็ลองลองออกแบบและทำดู เอามาผสมผสานกันวัสดุพื้นถิ่นก็คือใบตาล พอมาผสมผสานกัน มันก็ออกมาว้าวเกินกว่าที่เราคาดไว้ และได้รับเสียงตอบรับดีมากสำหรับผลงานชุดนี้"
ศิลปะที่เยียวยา สร้างอาชีพ และเติบโตไปทั้งชุมชน
หัวใจสำคัญที่ทำให้ Kufan Gallery แตกต่างและทรงคุณค่า ไม่ใช่เพียงแค่ความสวยงามของชิ้นงาน แต่คือความผูกพันระหว่างดีไซเนอร์และช่างฝีมือในชุมชน ฟานให้ความสำคัญกับการดูแลและสนับสนุนคุณภาพชีวิตของคนในท้องถิ่นอย่างแท้จริง
"เราควบคุมการผลิตทุกขั้นตอนเอง โดยเริ่มจากการออกแบบ หาวัสดุ และไปพูดคุยเหมือนบรีฟให้เหล่าแม่บ้านทำ เขาก็เข้าใจและสามารถทำงานตามที่เราต้องการได้ ถ้ามีแบรนด์หรือบริษัทมาสั่งทำ ผมก็จะช่วยคิดและคำนวณต้นทุนให้เขาทั้งหมด เพื่อไม่ให้เกิดการเอาเปรียบทางด้านราคากับพวกเขา ผมเชื่อว่าถ้าผลงานเราดี แบรนด์ของผมเติบโต เหล่าแม่บ้านในชุมชนก็ต้องเติบโตไปด้วยกันครับ"
การทำงานร่วมกับชาวบ้านทำให้เขาตระหนักว่า ความสำเร็จไม่ได้เป็นของใครคนใดคนหนึ่ง "กว่าจะเกิดเป็นแบรนด์นี้ เราต้องพยายามหาทั้งชื่อเสียงและเงินรางวัล ที่ไหนมีประกวดและได้เงินรางวัล ผลลงประกวดเลย เพราะเราไม่ได้มีทุนมาก เราอยากได้เงินรางวัลเพื่อที่เอาเงินมาต่อยอด และพัฒนาสร้างแบรนด์ของเราไปต่อ และเราก็ได้ช่วยชาวบ้านที่อยู่เบื้องหลังการทำงาน คือถ้าเขาไม่มีเรา บางคนเขาก็ว่างงาน ไม่มีงานเลย พอมีงานของเราเขาได้มีงาน มีรายได้ ตัวเราเองก็สามารถทำงานอยู่ที่บ้านได้อย่างที่เราหวังครับ"
ก้าวต่อไปของ Kufan Gallery: ยืนหยัดในตัวตน บนความเรียบง่ายและยั่งยืน
เมื่อดำเนินกิจการผ่านมากว่า 9 ปีเต็ม นับตั้งแต่ยุคเริ่มต้นหลังเรียนจบ วันนี้ Kufan Gallery เป็นที่รู้จักในวงกว้างและมีผลงานคอลเลกชันใหม่ๆ ออกมาอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นงานร่วมกับเซ็นทรัล หรือโปรเจกต์กับแบรนด์ชั้นนำอื่นๆ
อย่างไรก็ตาม ฟานยังคงยึดมั่นในวิถีการทำงานที่เรียบง่าย ไม่เร่งรีบกระโดดจนเกินตัว "ผมคิดว่าในอนาคต แบรนด์เราคงต้องพัฒนา ให้มีลูกเล่นเพิ่ม ทดลองใช้วัสดุใหม่ๆ และอยากลองใช้สีสันเข้ามาผสมผสานกับสีธรรมชาติเดิมมากขึ้น แต่คงขอเวลาอีกสัก 4-5 ปี เพราะตอนนี้แบรนด์เราพึ่งจะเริ่มเป็นที่รู้จักแค่ 4 ปีหลังมานี้เอง เลยอยากพัฒนาไปในทิศทางดั้งเดิม การใช้วัสดุและสีธรรมชาติเป็นหลัก ยังไม่อยากกระโดดไปถึงจุดที่แตกต่างจากความเป็นตัวเองเองเร็วเกินไป ตอนนี้เลยยังคงรักษาความ เป็น Traditional แบบนี้อยู่"
สำหรับเด็กๆ รุ่นใหม่หรือผู้ที่อยากลุกขึ้นมาสร้างแบรนด์โดยใช้ทรัพยากรท้องถิ่น ฟานได้ฝากข้อคิดและคำแนะนำที่กลั่นกรองมาจากประสบการณ์จริงไว้ว่า
"เรื่องแรกเลยคงต้องค้นหาตัวตน หาเป้าหมายให้เจอว่าเราอยากทำอะไร และเมื่อเริ่มลงมือทำ ผมมองว่ามันต้องอาศัยความอดทนประมาณนึงเลยครับ ไม่ว่าจะเจออุปสรรคอะไรก็อยากให้ทำต่อ อย่าพึ่งถอดใจ จะมาทำๆ พักๆ เลิกๆ ทำใหม่ มันจะไม่เกิดประโยชน์ สำหรับคนที่มองว่าตัวเองไม่มีทุน อยากบอกว่าผมเองก็ไม่เหมือนกัน แต่ผมมองหาโอกาส เลยไปเริ่มต้นที่การประกวดชิงรางวัล เพื่อหาทุนและช่องทางต่อยอดมาเริ่มต้นแบรนด์ ดังนั้นถ้าอยากทำให้รีบลงมือทำ และทำแล้วอย่าหยุด จะทำช้า ทำเร็ว ก็ขอให้ทำไปเรื่อยๆ จนกว่าจะมีคนเห็นผลงานของเรา อย่าทิ้งมัน อย่าทิ้งความฝันของตัวเอง รู้จักต่อยอดเอาสิ่งที่มีอยู่ใกล้ตัวมาทำ อย่าท้อ สักวันต้องประสบความสำเร็จแน่นอน ทำมันไปต่อ เข้มแข็งไว้ครับ"
เรื่องราวของ ฟาน - กูฮิรฟาน ตูแวตีเงาะ และ Kufan Gallery คือบทพิสูจน์ชั้นดีว่า ท้องถิ่นไม่ใช่สิ่งที่ล้าสมัย แต่เป็นขุมทรัพย์ทางปัญญาที่ไร้ขีดจำกัด หากได้รับการเจียระไนด้วยความคิดสร้างสรรค์ ความกล้าที่จะทดลอง และหัวใจที่รักในรากเหง้า ศิลปินรุ่นใหม่ท่านนี้ไม่ได้เป็นเพียงผู้สืบสานงานหัตถกรรมพื้นบ้านให้รอดพ้นจากการสูญหายเท่านั้น แต่ยังเป็นผู้จุดประกายพลังฝันและสร้างนิยามใหม่ให้กับงานศิลปะและดีไซน์ไทย ให้ก้าวเดินไปข้างหน้าบนเวทีโลกได้อย่างมั่นคง สง่างาม และยั่งยืน