สายไฟเบอร์ออปติกมีหน้าที่พาสัญญาณอินเทอร์เน็ตเข้าไปถึงบ้าน แต่เมื่อเกิดวัสดุเหลือใช้จากระบบบรอดแบนด์ เช่น สายไฟเบอร์ออปติกและโรลเก็บสาย วัสดุเหล่านี้มักไม่ได้อยู่ในสายตาของผู้ใช้งานอีกต่อไป
ที่บ้านสาวะถี จังหวัดขอนแก่น วัสดุจากโลกดิจิทัลกลับถูกนำมามองใหม่ผ่านโครงการ SAWATHI GOODS ซึ่งทดลองนำสายไฟเบอร์ออปติกและอุปกรณ์เหลือใช้จากระบบสื่อสาร มาพัฒนาร่วมกับชุมชน นักออกแบบ และภาคธุรกิจ เพื่อสร้างเฟอร์นิเจอร์และของใช้ที่ยังเชื่อมโยงกับทักษะงานฝีมือและภาพจำของอีสาน
โครงการนี้จึงน่าสนใจไม่ใช่เพียงเพราะใช้วัสดุแปลกใหม่ แต่เพราะมันนำของเหลือจากโครงสร้างพื้นฐานยุคดิจิทัล มาวางร่วมกับความรู้ของช่างในท้องถิ่น แล้วตั้งคำถามว่าวัสดุใหม่จะเข้าไปอยู่ในบริบทอีสานได้อย่างไรโดยไม่กลบตัวตนของพื้นที่
เมื่อของเหลือจากอินเทอร์เน็ตกลายเป็นวัสดุออกแบบ
วัสดุที่นำมาใช้มีทั้ง สายไฟเบอร์ออปติกและโรลเก็บสายเหลือใช้ จากระบบบรอดแบนด์อินเทอร์เน็ต

แทนที่จะมองวัสดุเหล่านี้เป็นของเหลือที่ต้องกำจัด โครงการเลือกสำรวจคุณสมบัติเดิมของมันใหม่ ทั้งความยาว ความยืดหยุ่น และลักษณะของเส้นสาย เพื่อทดลองว่าจะขึ้นรูปและประกอบวัสดุเหล่านี้เข้ากับโครงสร้างเฟอร์นิเจอร์ได้อย่างไร
ผลลัพธ์จึงไม่ได้หยุดอยู่แค่ชิ้นทดลอง แต่ถูกพัฒนาเป็นผลงานที่เชื่อมโยงกับภาพจำของอีสาน เช่น ป้ายรถเมล์รูปทรงกระติบข้าว และ เก้าอี้สตูดิโอที่ใช้ลวดลายฮูปแต้มเป็นองค์ประกอบในการออกแบบ
ตรงนี้ทำให้วัสดุจากระบบสื่อสารที่ดูไกลตัว กลับเข้ามาอยู่ร่วมกับเรื่องเล่าท้องถิ่น ทั้งกระติบข้าว งานจักสาน และสินไซ ซึ่งมีความผูกพันกับวัฒนธรรมอีสานและชุมชนสาวะถี
เมื่อนักออกแบบกับชุมชนคิดด้วยกัน
หัวใจสำคัญของ SAWATHI GOODS คือการทำงานร่วมกัน ไม่ใช่การที่นักออกแบบจากภายนอกสร้างแบบเสร็จแล้วส่งให้ชุมชนผลิตตาม

กระบวนการพัฒนางานจึงต้องผ่านการทดลองจริง ตั้งแต่การดัด พัน ประกอบ ไปจนถึงการดูว่าระยะของเส้นสาย จุดรับน้ำหนัก และวิธีเก็บปลายวัสดุทำงานได้จริงหรือไม่
นักออกแบบช่วยมองเห็นความเป็นไปได้ของวัสดุ ขณะที่ช่างในพื้นที่ช่วยบอกว่าวิธีใดทำซ้ำได้ ใช้เครื่องมือแบบไหน และต้องปรับขั้นตอนอย่างไรจึงเหมาะกับการผลิตจริง
การผลิตยังเชื่อมไปถึงช่างจากหลายชุมชนในขอนแก่น เช่น สาวะถี โนนหนองวัด 4 และโคกแปะ ทำให้ผลงานไม่ได้เกิดจากคนกลุ่มเดียว แต่เป็นผลจากการแลกเปลี่ยนทักษะระหว่างนักออกแบบกับคนในพื้นที่
อีสานไม่ได้อยู่แค่ในลวดลาย
สิ่งที่น่าสนใจของโครงการนี้คือ ความเป็นอีสานไม่ได้ถูกนำมาใช้เพียงในรูปของ “ลายพื้นถิ่น” เพื่อประดับผิวงานเท่านั้น แต่ยังอยู่ในวิธีคิดเรื่องชุมชน การทำงานร่วมกัน และการนำทักษะที่มีอยู่มาปรับใช้กับวัสดุใหม่
นี่ต่างจากการหยิบสัญลักษณ์อีสานมาใช้เพื่อสร้างภาพจำอย่างเดียว เพราะตัวชิ้นงานยังเกิดจากการทดลองว่า คนในชุมชนจะสามารถผลิต ใช้ และต่อยอดมันได้จริงหรือไม่
จาก Upcycling สู่คำถามเรื่องระบบ
แนวคิดนี้เรียกว่า Upcycling หรือการนำวัสดุเหลือใช้กลับมาสร้างผลิตภัณฑ์ใหม่ที่มีหน้าที่หรือมูลค่าเพิ่มขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องย้อนกลับไปเป็นวัตถุดิบตั้งต้นแบบการรีไซเคิลทั่วไป

แต่หากจะทำให้เกิดผลในระยะยาว คำถามต่อไปคือ วัสดุเหล่านี้จะถูกส่งต่อมาสู่ชุมชนอย่างต่อเนื่องได้อย่างไร ใครเป็นผู้คัดแยกและเตรียมวัสดุ และชิ้นงานที่ทำขึ้นสามารถซ่อม ถอดประกอบ หรือกลับเข้าสู่วงจรการใช้งานอีกครั้งได้หรือไม่
SAWATHI GOODS จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของการเปลี่ยน “ขยะให้สวย” แต่เป็นตัวอย่างของการทดลองสร้างเส้นทางใหม่ให้วัสดุเหลือทิ้งเดินทางเข้ามาอยู่ในโลกของงานชุมชน
จากสายที่เคยเชื่อมบ้านเข้ากับอินเทอร์เน็ต มันถูกออกแบบใหม่ให้กลับมาเชื่อม เทคโนโลยี การออกแบบ และทักษะของคนอีสาน เข้าด้วยกันอีกครั้ง