ถ้าต้องออกแบบ “กลิ่นไทย” เราจำเป็นต้องเริ่มจากมะลิ กระดังงา น้ำอบ หรือสมุนไพรไทยเสมอไปหรือไม่
งานปรุงกลิ่นร่วมสมัยเปิดทางให้นักออกแบบเริ่มจากสิ่งที่ไม่มี “กลิ่นตรงตัว” ได้เช่นกัน ไม่ว่าจะเป็นความทรงจำ ตัวละครในตำนาน ภูมิประเทศ หรือบรรยากาศ แล้วค่อยแปลสิ่งเหล่านั้นออกมาเป็นคุณลักษณะของกลิ่น
ขั้นตอนนี้ใกล้เคียงกับการสร้าง Scent Brief หรือโจทย์สำหรับออกแบบกลิ่น ว่าต้องการให้ผู้ใช้รู้สึกหรือเห็นภาพอะไร ก่อนเลือกวัตถุดิบมาสร้าง Accord ซึ่งหมายถึงการผสมกลิ่นหลายชนิดให้ทำงานร่วมกันจนเกิดบุคลิกใหม่ที่รับรู้เสมือนเป็นกลิ่นเดียว
ความเป็นไทยจึงไม่จำเป็นต้องเริ่มจากวัตถุดิบไทย
หากเริ่มจากเรื่องราวแทนรายชื่อดอกไม้ วิธีคิดจะเปลี่ยนไปทันที

นักปรุงกลิ่นอาจแยกโจทย์ออกเป็นคำอย่าง โปร่ง อบอุ่น ชื้น มืด แห้ง เขียว หรือคล้ายควัน แล้วค่อยค้นหาวัตถุดิบที่สร้างความรู้สึกนั้นได้
วัตถุดิบที่เลือกจึงไม่จำเป็นต้องมีถิ่นกำเนิดในประเทศไทยทุกชนิด เพราะหน้าที่ของมันคือช่วยประกอบภาพเดียวกันให้เกิดขึ้นผ่านกลิ่น
ความเชื่อมโยงทางวัฒนธรรมจึงอยู่ที่ เหตุผลของการเลือกและการจัดวาง ไม่ใช่เพียงการใส่วัตถุดิบไทยหนึ่งชนิดลงในสูตรแล้วเรียกผลลัพธ์ว่า “กลิ่นไทย"
จากนาฏศิลป์สู่กลิ่น
อีกตัวอย่างหนึ่งคือ JOURNAL แบรนด์เครื่องหอมไทยที่นำความเชื่อ ภูมิปัญญา วัฒนธรรม และเรื่องเล่าของไทยมาใช้เป็นจุดตั้งต้นในการออกแบบกลิ่น หนึ่งในผลงานคือ Nang Ram ซึ่งไม่ได้เริ่มจากคำถามว่า ดอกไม้ไทยชนิดไหนควรเป็นกลิ่นหลัก แต่เริ่มจากภาพของนาฏศิลป์ไทย ทั้งความอ่อนช้อย จังหวะการเคลื่อนไหว และอารมณ์ที่เกิดขึ้นระหว่างการร่ายรำ

กรณีนี้ทำให้เห็นว่า การออกแบบกลิ่นจากวัฒนธรรมไม่จำเป็นต้องแปลสิ่งที่เห็นออกมาเป็นวัตถุดิบแบบตรงตัว นักปรุงสามารถเริ่มจาก ลักษณะการเคลื่อนไหว บรรยากาศ และความรู้สึก แล้วค่อยสร้างโครงสร้างกลิ่นที่พยายามสื่อคุณสมบัติเหล่านั้น
สิ่งที่ถูกนำมาตีความจึงไม่ใช่ “กลิ่นของนางรำ” แต่เป็น ประสบการณ์ของการร่ายรำ ซึ่งเป็นวิธีคิดที่เปิดกว้างกว่าการกำหนดว่าความเป็นไทยต้องมีกลิ่นมะลิ กระดังงา หรือสมุนไพรชนิดใดชนิดหนึ่งเสมอไป
กลิ่นคือ storytelling ที่มองไม่เห็น
สำหรับนักออกแบบ บทเรียนสำคัญจึงไม่ใช่การถามว่า “กลิ่นอะไรคือกลิ่นไทย” แต่คือ จะถอดสิ่งที่เป็นนามธรรมออกมาเป็นคุณสมบัติสำหรับการออกแบบได้อย่างไร อาจเริ่มจาก

- Story — เรื่องอะไรที่ต้องการเล่า
- Atmosphere — โลกของเรื่องนั้นสว่าง มืด ชื้น แห้ง หรืออบอุ่นแบบไหน
- Texture — อยากให้กลิ่นรู้สึกโปร่ง หนา แห้ง นุ่ม หรือคม
- Accord — วัตถุดิบชุดใดสร้างภาพนั้นร่วมกันได้
- Time — แต่ละส่วนของเรื่องควรปรากฏช่วงไหน
หลักคิดนี้นำไปใช้ได้มากกว่าน้ำหอมส่วนบุคคล ทั้งงานนิทรรศการ โรงแรม พิพิธภัณฑ์ ร้านอาหาร หรือพื้นที่ที่ต้องการใช้กลิ่นช่วยสร้างประสบการณ์
“ความเป็นไทย” ในงานออกแบบกลิ่นจึงไม่จำเป็นต้องมีสูตรสำเร็จ สิ่งสำคัญกว่าคือ การรู้ว่าเรากำลังแปลเรื่องอะไร และเหตุใดกลิ่นแต่ละส่วนจึงถูกเลือกมาเล่าเรื่องนั้น