เมื่อบัวไม่ได้จบแค่ดอก จากเส้นใยเปราะสู่แผ่นทอสำหรับงานออกแบบ

หลังเก็บดอกบัวออกจากแปลง ก้านดอกและก้านใบจำนวนหนึ่งมักหมดหน้าที่และกลายเป็นเศษจากการเกษตร แต่ภายในก้านบัวยังมีโครงสร้างเส้นใยที่สามารถนำมาทอเป็นแผ่นวัสดุได้ ปัญหาคือ ก้านบัวสดแข็งและเปราะ หากฉีกหรือทอทันที เส้นอาจขาดก่อนกลายเป็นชิ้นงาน

แผ่นสานจากก้านบัวหลวงที่พัฒนาโดย บริษัท ไทยมรดก อินเตอร์เนชั่นแนล จำกัด ผู้ประกอบการวัสดุในจังหวัดปทุมธานี จึงน่าสนใจตรงที่การเพิ่มมูลค่าไม่ได้เริ่มจากการออกแบบกระเป๋าหรือของแต่งบ้าน แต่เริ่มจากการแก้คุณสมบัติของวัตถุดิบก่อน

ก่อนจะทอ ต้องทำให้ก้านบัวเลิกเปราะ

ฐานข้อมูลของ ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ (TCDC) ระบุว่า ก้านบัวต้องผ่านการปรับสภาพหลายขั้นตอน เริ่มจากการตากแดด แล้วนำไปต้มร่วมกับสีย้อมธรรมชาติหรือสีสังเคราะห์และสารช่วยยึดเกาะสี

จากนั้นจึงเข้าสู่ขั้นตอนปรับเส้นใยให้นุ่ม โดยใช้สารที่ซึมผ่านผนังเซลล์เพื่อลดความแข็ง พร้อมสารที่ช่วยปรับโครงสร้าง ลิกโนเซลลูโลส ซึ่งเป็นองค์ประกอบหลักของผนังเซลล์พืช ให้มีความยืดหยุ่นทางกลมากขึ้น รวมถึงใช้สารช่วยรักษาความชื้นภายในเส้นใยเพื่อลดการเปราะแตก

อุณหภูมิและเวลาในการแช่ต้องควบคุมให้เหมาะสม เพื่อให้เส้นใยนุ่มขึ้นโดยไม่ทำลายแกนของก้านบัว

เมื่อปรับสภาพแล้ว จึงฉีกก้านบัวเป็นเส้นด้วยมือและนำไปทอ กระบวนการนี้ช่วยให้เส้นทอได้โดยขาดยากขึ้น พร้อมเพิ่มความสามารถในการรับแรงดึงและรับสีย้อม

จากงานทอ สู่ข้อมูลที่นักออกแบบนำไปใช้ต่อได้

สิ่งที่ทำให้วัสดุชนิดนี้น่าสนใจกว่างานสานเชิงทดลอง คือมีการระบุคุณสมบัติและขนาดสำหรับใช้งานจริง

แผ่นมาตรฐานมีขนาดประมาณ 40 × 100 เซนติเมตร หนา 1.5–3 มิลลิเมตร สามารถสั่งทำเป็นวงกลม วงรี หรือรูปทรงอื่นตามลักษณะการใช้ได้

วัสดุยังผ่านการทดสอบแรงดึงที่ 337.63 นิวตัน และมีค่าความคงทนของสีต่อแสง ระดับ 4 ตามมาตรฐาน ISO 105-B02:2014(E)

ข้อมูลเหล่านี้สำคัญสำหรับนักออกแบบ เพราะคำว่า “วัสดุธรรมชาติ” เพียงอย่างเดียวไม่ได้บอกว่าใช้งานได้จริงแค่ไหน แต่เมื่อรู้ขนาด ความหนา การรับแรง และความคงทนของสี ก็เริ่มประเมินได้ว่าวัสดุเหมาะกับงานประเภทใด

ลายไม่ได้ถูกพิมพ์ลงบนผิว แต่เกิดจากโครงสร้างการทอ

พื้นผิวของแผ่นก้านบัวเกิดจากเส้นจริงที่ถูกฉีกและทอเข้าหากัน ลายจึงเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้าง ไม่ใช่กราฟิกที่เติมลงภายหลัง

วัสดุสามารถย้อมได้ตั้งแต่สีน้ำตาลธรรมชาติ เอิร์ธโทน ไปจนถึงสีสด และยังสามารถเสริมขอบด้วยหนัง ผ้า หรือเทปกุ๊นเพื่อช่วยป้องกันการหลุดลุ่ย สามารถใช้จักรเย็บผ้าทั่วไปหรือจักรอุตสาหกรรมเย็บร่วมกับผ้าทอ หนัง และวัสดุสังเคราะห์ได้ จึงเปิดทางให้วัสดุเข้าไปทำงานร่วมกับระบบการผลิตที่มีอยู่แล้ว

การใช้งานจริงที่เสนอไว้มีทั้งกระเป๋า ที่รองแก้ว ของตกแต่งโต๊ะ แผงผนัง ฉากกั้น กรอบรูป และองค์ประกอบตกแต่งเฟอร์นิเจอร์

ออกแบบจาก “แผ่นวัสดุ”

สำหรับนักออกแบบ จุดน่าต่อยอดคือ แผ่นวัสดุนี้เปลี่ยนได้อีกแค่ไหน อาจทดลองกับ ความหนาและความแน่นของการทอ เพื่อเปลี่ยนความโปร่งเ ปลี่ยนทิศทางและจังหวะของเส้น เพื่อสร้างพื้นผิวใช้ การเสริมขอบ เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างแทนการซ่อนมันหรือทดลองประกบกับวัสดุอื่นเพื่อให้แต่ละชั้นทำหน้าที่ต่างกัน เพราะสิ่งที่ถูกพัฒนาไม่ใช่เพียงรูปลักษณ์ของผลิตภัณฑ์ แต่คือ คุณสมบัติของวัตถุดิบจนสามารถเข้าสู่กระบวนการออกแบบและผลิตได้จริง

ที่มา

ภาคอีสาน

Ask OKMD AI