จาก Offcut สู่แผ่นวัสดุใหม่ เมื่อเศษหนังไม่ได้จบที่โต๊ะตัด

การตัดกระเป๋าหรือรองเท้าจากหนังหนึ่งผืนย่อมเหลือพื้นที่ที่ไม่สามารถตัดชิ้นส่วนหลักได้ เศษเหล่านี้อาจเล็ก รูปร่างไม่แน่นอน หรือมีสีต่างกัน จึงมักถูกมองว่าเหลือจากกระบวนการผลิต ข้อมูลอุตสาหกรรมเครื่องหนังของไทยระบุว่า วัสดุหนังที่นำเข้าสู่การผลิตถูกใช้งานจริงประมาณ 60 เปอร์เซ็นต์ ส่วนที่เหลือกลายเป็นเศษจากกระบวนการตัดและผลิต

คำถามคือ เศษหนังเหล่านี้ไปอยู่ที่ไหน และจะกลับมาเป็นวัสดุที่นักออกแบบใช้ได้อีกครั้งอย่างไร

Offcut คือเศษที่เกิดจากรูปทรงของแพตเทิร์น

Offcut หมายถึงส่วนวัสดุที่เหลือหลังการตัดชิ้นงานหลัก

สำหรับหนัง ปัญหาคือผืนวัสดุมีรูปทรงตามธรรมชาติอยู่แล้ว ขณะที่แพตเทิร์นกระเป๋าหรือรองเท้ามีรูปทรงอีกแบบหนึ่ง การจัดวางจึงไม่สามารถใช้พื้นที่ได้ครบทั้งหมด

เจริญรัถ ถนนสายเครื่องหนัง

ถนนเจริญรัถ เขตคลองสาน กรุงเทพฯ เป็นย่านที่ สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (CEA) เรียกว่า "เส้นเลือดใหญ่" ที่หล่อเลี้ยงอุตสาหกรรมเครื่องหนังและแฟชั่นไทยมากว่า 30 ปี ตลอดถนนมีร้านขายหนัง อะไหล่กระเป๋า วัสดุพีวีซี และอุปกรณ์ผลิตรองเท้า รวมอยู่ใกล้กัน

ในย่านนี้ยังมีร้านขายเศษหนังแท้แบบชั่งกิโล ซึ่งเปิดมากว่า 30 ปี CEA ระบุว่าเศษหนังเหล่านี้เป็นผลพลอยได้จากกระบวนการผลิตในโรงงานขนาดใหญ่ และเหมาะกับงานชิ้นเล็ก เช่น พวงกุญแจ ที่ใส่บัตร หรือกระเป๋าใบเล็ก เศษหนังจึงมีทางไปต่อได้ตั้งแต่ขั้นแรก คือการขายให้คนทำงานคราฟต์และแบรนด์เล็ก

เมื่อเศษชิ้นเล็กไม่พอ ต้องสร้างผืนใหม่

ปัญหาของเศษหนังคือขนาดที่จำกัด ถ้าจะทำสินค้าที่ต้องใช้ชิ้นใหญ่ เศษหนังแบบเดิมจะใช้ได้ด้วยการต่อชิ้นเท่านั้น อีกทางหนึ่งคือการเปลี่ยนเศษหนังให้กลายเป็นแผ่นวัสดุใหม่

กรณีเจริญรัถแสดงให้เห็นเส้นทางหนึ่งของเศษหนัง คือการขายต่อให้คนทำงานคราฟต์และผู้ผลิตรายย่อย ขณะที่ในอีกระดับหนึ่ง อุตสาหกรรมยังมีแนวทางแปรเศษหนังกลับเป็นวัสดุแผ่นใหม่ ทั้งสองวิธีสะท้อนว่าเศษหนังไม่จำเป็นต้องมีปลายทางเพียงแบบเดียว

การแปรเศษหนังเป็นแผ่นใหม่จากจะใช้เศษชิ้นเล็กอย่างไร เป็นจะควบคุมคุณสมบัติของแผ่นใหม่อย่างไร เพราะเมื่อเศษหนังกลายเป็นเส้นใยแล้ว ความหนา ความแน่น และสีของแผ่นขึ้นอยู่กับการคัดแยกและการอัด ไม่ใช่รูปทรงของเศษเดิม

ออกแบบจากผืนที่เกิดจากเศษ

ในย่านคลองสานยังมีเวิร์กช็อปที่ทดลองใช้เครื่องเลเซอร์กับงานหนัง แสดงให้เห็นว่ากระบวนการผลิตดิจิทัลสามารถเข้ามาเป็นอีกเครื่องมือหนึ่งของงานเครื่องหนังร่วมสมัยได้

เศษหนังเปิดทางให้คนทำงานออกแบบได้สามระดับ ตามขนาดของเศษที่มีอยู่ในมือ

  • วิธีประกอบ: ใช้เศษหนังชิ้นเล็กโดยตรง กับสินค้าขนาดเล็กหรืองานต่อชิ้นแบบแพตช์เวิร์ก
  • วัสดุ: ใช้แผ่นหนังรีไซเคิลในชิ้นส่วนที่คุณสมบัติของวัสดุตรงกับการใช้งาน โดยต้องดูความหนา ความยืดหยุ่น และความทนทานของแผ่นแต่ละประเภทก่อน
  • ผิวสัมผัส: ใช้สีธรรมชาติของเศษหนังที่ผสมกัน เป็นเอกลักษณ์ของสินค้าแทนการย้อมให้เรียบ

เศษหนังจากโต๊ะตัดจึงไม่จำเป็นต้องลงถังขยะอย่างเดียว เมื่อมีทั้งร้านที่รับซื้อ ผู้ผลิตที่แปลงเป็นผืนใหม่ และนักออกแบบที่เข้าใจข้อจำกัดของวัสดุ ของเหลือก็กลับมาเป็นต้นทางของงานชิ้นต่อไปได้

ที่มา

ภาคอีสาน

Ask OKMD AI