พัฒนาความรอบรู้ทางอารมณ์ผ่านศาสตร์ของเสียงและศิลปะบำบัด

เมื่อเสียงดนตรีเป็นส่วนหนึ่งในการบอกความคิดอารมณ์และความรู้สึก เมื่อนำมาเชื่อมโยงกับศิลปะแล้ว จะได้ผลลัพธ์งานศิลปะเฉพาะตัวของแต่ละคน และยังส่งเสียงบอกความรู้สึกจากภาพ

การพัฒนาความรอบรู้ทางอารมณ์ (Emotional Literacy) ผ่านศาสตร์ของเสียงและศิลปะบำบัด เป็นกระบวนการเรียนรู้ที่เปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมได้สำรวจ ทดลองทำความเข้าใจ และเชื่อมโยงกับสภาวะภายในของตนเอง ผ่าน Sound × Art: Inner Soundscape ภายใต้กิจกรรม Music Creative Lab: Soundscape Series โดย OKMD ที่จัดขึ้นเมื่อวันที่ 25 เมษายน 2569 โดยวิทยากร วิชยาดา ปราบนอก ศิลปินและนักวาดภาพประกอบ และกลุ่ม Isan Wellness Soundscape

กิจกรรมเรียนรู้ครั้งนี้ได้ถูกออกแบบให้เป็นทั้งกระบวนการพัฒนาความรอบรู้ทางอารมณ์และพื้นที่ทดลองทางความคิดสร้างสรรค์ที่เชื่อมโยงศาสตร์ของดนตรีเข้ากับงานศิลปะ โดยผู้เข้าร่วมได้สัมผัสความสัมพันธ์ระหว่างการรับฟัง การรับรู้ความรู้สึก และการสร้างสรรค์ผลงานผ่านการแสดงออกทางทัศนศิลป์ โดยตั้งอยู่บนแนวคิดสำคัญว่า “เสียง” ไม่ได้เป็นเพียงสิ่งที่มนุษย์รับรู้ผ่านการได้ยินเท่านั้น แต่ยังสามารถทำหน้าที่เป็นตัวกระตุ้นการรับรู้อารมณ์ ขณะที่ “ศิลปะ” โดยเฉพาะการวาดภาพ สามารถแปลงประสบการณ์และความรู้สึกภายในให้ปรากฏออกมาในรูปแบบที่มองเห็นและจับต้องได้

กระบวนการเริ่มต้นด้วยการแนะนำ “วงล้ออารมณ์” (Emotion Wheel) ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญในการทำความเข้าใจและจำแนกอารมณ์ วงล้อดังกล่าวจัดลำดับอารมณ์จากระดับกว้างไปสู่ระดับที่ละเอียดและเฉพาะเจาะจงมากขึ้น ช่วยให้ผู้เข้าร่วมสามารถสำรวจความรู้สึกของตนเองได้อย่างลึกซึ้ง ตัวอย่างเช่น ความรู้สึก “เสียใจ” อาจเชื่อมโยงไปสู่ความรู้สึก “สิ้นหวัง” หรือ “รู้สึกผิด” ได้ แนวคิดสำคัญของกระบวนการนี้คือ การระบุอารมณ์ได้อย่างแม่นยำถือเป็นรากฐานของการจัดการอารมณ์อย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้น วงล้ออารมณ์จึงไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือเชิงทฤษฎี แต่เป็นกลไกที่ช่วยพัฒนาการรับรู้ตนเองอย่างเป็นรูปธรรม

เมื่อสร้างพื้นฐานความเข้าใจเกี่ยวกับอารมณ์แล้ว ผู้เข้าร่วมจึงได้เข้าสู่การทดลองในรูปแบบ Sound–Line โดยปิดการรับรู้การมองเห็นด้วยการหลับตา และปล่อยให้มือเคลื่อนไหวผ่านการลงสี ลากเส้น ไปตามจังหวะและบรรยากาศของดนตรีสด การลดบทบาทของการมองเห็นช่วยให้ร่างกายตอบสนองต่อเสียงได้อย่างเป็นธรรมชาติ เส้นสายที่ปรากฏบนกระดาษจึงไม่ได้เกิดจากการวางแผนหรือการควบคุม แต่เป็นร่องรอยของอารมณ์และความรู้สึกที่เกิดขึ้นจริงในขณะนั้น กระบวนการนี้ช่วยเชื่อมโยงการรับรู้ทางเสียงเข้ากับการแสดงออกทางภาพ จนเกิดเป็นบันทึกทางอารมณ์ที่บางครั้งภาษาไม่อาจถ่ายทอดได้อย่างสมบูรณ์

การทดลองสร้างสรรค์ดำเนินต่อผ่านการฟังดนตรีสดจำนวน 8 บทเพลง ซึ่งได้รับการออกแบบให้สะท้อนอารมณ์ที่หลากหลาย ตั้งแต่ความผ่อนคลาย ความลึกลับ ความเศร้า ไปจนถึงความสนุกสนาน ผู้เข้าร่วมถ่ายทอดสิ่งที่รับรู้ลงบนกระดาษที่แบ่งออกเป็น 8 ช่อง โดยแต่ละช่องแทนประสบการณ์จากบทเพลงหนึ่งบท กระบวนการนี้เปิดโอกาสให้แต่ละคนได้ทดลองตีความเสียงผ่านภาษาเฉพาะตัวของงานศิลปะ ทั้งในรูปแบบของเส้น รูปร่าง สี และจังหวะของการวาด ก่อนจะตั้งชื่อผลงานของตนเองโดยอ้างอิงจากวงล้ออารมณ์

ลำดับการเรียนรู้ดังกล่าวก่อให้เกิดวงจรที่เชื่อมโยงกันอย่างชัดเจน กล่าวคือ เสียงกระตุ้นให้เกิดอารมณ์ อารมณ์ถูกถ่ายทอดออกมาเป็นภาพ และภาพนั้นถูกแปลงกลับมาเป็นภาษาอีกครั้งผ่านการตั้งชื่อและการสะท้อนความคิดเห็นร่วมกัน กระบวนการนี้ไม่เพียงช่วยให้ผู้เข้าร่วมตระหนักรู้ถึงความรู้สึกของตนเอง แต่ยังเปิดพื้นที่ให้ได้สำรวจความเป็นไปได้ใหม่ ๆ ของการสื่อสารผ่านศิลปะและดนตรี

อีกหนึ่งช่วงสำคัญคือการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างผู้เข้าร่วม ซึ่งเปิดโอกาสให้เห็นความหลากหลายของการตีความ แม้ทุกคนจะรับฟังเสียงชุดเดียวกัน แต่กลับเกิดความรู้สึก ความหมาย และการตอบสนองทางอารมณ์ที่แตกต่างกัน ความหลากหลายดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงประสบการณ์ ชีวิต และบริบทเฉพาะของแต่ละบุคคล พร้อมทั้งช่วยขยายความเข้าใจทั้งต่อตนเองและผู้อื่นในมิติที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น

ในภาพรวม กระบวนการนี้แสดงให้เห็นว่า ความรอบรู้ทางอารมณ์ไม่ใช่ทักษะที่เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ แต่เป็นสิ่งที่สามารถพัฒนาได้ผ่านเครื่องมือและประสบการณ์การเรียนรู้ที่เหมาะสม เสียงและศิลปะทำหน้าที่เป็น “พื้นที่กลาง” ที่เชื่อมโยงประสบการณ์ภายในเข้ากับการตระหนักรู้ด้วยสติ ขณะเดียวกันยังเป็นพื้นที่ทดลองทางความคิดสร้างสรรค์ที่เปิดโอกาสให้ผู้คนได้ค้นพบรูปแบบการแสดงออกใหม่ ๆ ผ่านการบูรณาการดนตรีและศิลปะเข้าด้วยกัน

ด้วยเหตุนี้ ศิลปะและดนตรีจึงเป็นกลไกสำคัญของการเรียนรู้ที่เปิดพื้นที่ให้มนุษย์ได้สำรวจ เข้าใจ และพัฒนาความสัมพันธ์กับโลกภายในของตนเองอย่างลึกซึ้งอีกด้วย

ผู้สนใจสามารถทดลองสร้างสรรค์ภาพศิลปะของคุณจากเสียงดนตรีได้ที่ https://www.youtube.com/playlist?list=PLYpNQowVUzu6Au5KfYlTe2rekdRikp6KM