3 แนวทางการเรียนรู้สู่อนาคต

ในยุคที่คำว่า ‘อนาคต’  เปลี่ยนความหมายเร็วกว่าที่เคยเป็นมา บางที เราอาจต้องนิยามคำนี้ใหม่บ่อยๆ

ยี่สิบปีก่อน คำว่าอนาคตของการเรียนรู้อาจหมายถึงคอมพิวเตอร์ในห้องเรียน สิบปีก่อน อาจหมายถึงการเรียนออนไลน์ สองปีก่อน อาจหมายถึงปัญญาประดิษฐ์ที่ตอบคำถามได้เร็วกว่าครูคนไหนๆ แต่ไม่มีใครกล้าคาดเดาว่า อีกสามปีจากนี้ คำว่า ‘อนาคต’ จะหมายถึงอะไรได้บ้าง

ด้วยเหตุนี้ จดหมายฉบับนี้จึงไม่ใช่การทำนายเทคโนโลยี เพราะคำทำนายแบบนั้นมีโอกาสผิดสูงเกินไป แต่คือการเขียนถึงสิ่งที่เราเชื่อว่าจะยัง ‘จริง’ อยู่ ไม่ว่าเทคโนโลยีจะเปลี่ยนไปแบบไหน 

และนี่คือสามแนวทางของการเรียนรู้ที่จะยังคงสำคัญอยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นอดีต ปัจจุบัน หรืออนาคต

แนวทางแรก คือการเรียนรู้ที่ไม่ขึ้นอยู่กับวัย

เรามักแบ่งชีวิตคนเป็นช่วงเรียนกับช่วงทำงานชัดเจนเกินไป เด็กไปโรงเรียน คนทำงานไปทำงาน ผู้สูงอายุพักผ่อน เสมือนการเรียนรู้เป็นหน้าที่ของวัยหนึ่งเท่านั้น แต่โลกที่เปลี่ยนเร็วแบบนี้ทำให้ความคิดนั้นล้าสมัยไปแล้ว คนทำงานวันนี้อาจต้องเรียนทักษะใหม่ทุกห้าปี (ถ้าไม่ทุกปีหรือครึ่งปี) ผู้สูงอายุวันนี้อาจมีเวลาและความกระหายอยากเรียนรู้มากกว่าช่วงใดในชีวิตเพราะมีพร้อมทั้งเวลาและต้นทุนอื่นๆ พื้นที่เรียนรู้ที่ OKMD สร้างขึ้น จึงอยากให้เป็นที่ที่เด็กอายุเจ็ดขวบกับผู้ใหญ่อายุเจ็ดสิบปีเดินสวนกันได้ในกิจกรรมเดียวกัน โดยไม่มีใครรู้สึกว่าตัวเองมาผิดที่ผิดเวลา

แนวทางที่สอง คือการเรียนรู้ที่เชื่อมความรู้หลายแขนงเข้าด้วยกัน

ปัญหาของโลกจริงไม่เคยถูกแบ่งเป็นวิชาๆ เหมือนตารางเรียน ปัญหาเรื่องสิ่งแวดล้อมต้องใช้ทั้งวิทยาศาสตร์ เศรษฐศาสตร์ และความเข้าใจพฤติกรรมคนเข้ามารับมือ ปัญหาเมืองต้องใช้ทั้งการออกแบบ สังคมวิทยา จิตวิทยา และเทคโนโลยี พื้นที่เรียนรู้ควรเป็นพื้นที่ที่แสดงให้คนได้เห็นว่า ความรู้แต่ละแขนงไม่ได้แยกขาดจากกันอย่างที่ห้องเรียนแบบเดิมสอนเรา การเรียนรู้แห่งอนาคตที่เราเชื่อ ไม่ใช่การรู้ลึกในเรื่องเดียวจนมองไม่เห็นเรื่องอื่น แต่คือการรู้พอที่จะเชื่อมจุดต่างๆ เข้าด้วยกัน แล้วเห็นภาพที่คนรู้ลึกอย่างเดียวมองไม่เห็น

แนวทางที่สาม คือการเรียนรู้ที่ลงมือทำได้จริง ไม่ใช่แค่รับฟัง

เราเคยเชื่อกันมานานว่าการเรียนรู้คือการนั่งฟังผู้รู้ แล้วจดบันทึกตามไป แต่ความรู้แบบนั้นมักจะหลงลืมง่าย เพราะไม่เคยผ่านมือเราเอง พื้นที่เรียนรู้ควรเต็มไปด้วยโอกาสให้คนได้ลงมือทำ ลองผิด ลองถูก หรือลองสร้างอะไรสักอย่างด้วยมือตัวเอง แล้วได้คำตอบจากการทำจริง ไม่ใช่จากการท่องจำ เพราะความรู้ที่ผ่านมือเรามาแล้วครั้งหนึ่ง มักจะอยู่กับเราไปนานเท่านาน

ถ้าคุณอยู่ในพื้นที่นั้นแล้ว อาจลองสังเกตดูว่า ในวันธรรมดาๆ วันหนึ่งของที่นี่ มีคนหลากวัยปนกันอยู่จริงไหม หรือกลายเป็นที่ที่มีแต่กลุ่มอายุเดียวมาใช้ ลองสังเกตว่ากิจกรรมจัดให้เชื่อมหลายความรู้เข้าด้วยกัน หรือกลับไปแยกเป็นวิชาๆ แบบเดิมเพราะจัดง่ายกว่า และลองสังเกตด้วยว่า ผู้คนที่เดินออกจากที่แห่งนั้น เดินออกไปพร้อมกับสิ่งที่ลงมือทำมาด้วยตัวเอง หรือเดินออกไปพร้อมกับแค่ความรู้สึกว่าได้ฟังอะไรมาเยอะ

อนาคตของการเรียนรู้ที่เราพูดถึง ไม่ได้อยู่ที่เครื่องมือใหม่ชิ้นไหน แต่อยู่ที่ว่าเราออกแบบพื้นที่และโอกาสให้ผู้คนได้เรียนรู้ข้ามวัย ข้ามศาสตร์ และข้ามจากการฟังไปสู่การลงมือทำ ได้มากน้อยแค่ไหน

หากสามแนวทางนี้ยังเป็นจริงอยู่ในวันที่พวกเรามาอ่านจดหมายฉบับนี้ด้วยกัน ก็คงเป็นเรื่องวิเศษสุด

ด้วยความหวัง

OKMD