บาจูกุรง อ่านความมิดชิดจากโครงสร้างเสื้อแบบมลายู

ในปัตตานี ยะลา และนราธิวาส บาจูกุรง หรือที่เรียกสั้น ๆ ว่า “กุรง” เป็นหนึ่งในเครื่องแต่งกายของสตรีไทยมุสลิมเชื้อสายมลายู ตัวเสื้อมีลักษณะหลวม ยาวคลุมสะโพก และนิยมสวมคู่กับผ้าถุงหรือกระโปรงยาว ทั้งในชีวิตประจำวันและโอกาสสำคัญทางศาสนา

หากมองผ่านแนวคิด Modest Fashion หรือการออกแบบเสื้อผ้าที่เน้นความสุภาพและการปกปิดร่างกายในปัจจุบัน บาจูกุรงเป็นกรณีศึกษาที่น่าสนใจ เพราะความมิดชิดไม่ได้เกิดจากการนำเสื้ออีกชิ้นมาคลุมทับ แต่สัมพันธ์กับรูปทรงและโครงสร้างของตัวเสื้อตั้งแต่ขั้นตัดเย็บ

งานวิจัยเกี่ยวกับเครื่องแต่งกายมลายู ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ยังอธิบายว่า เครื่องแต่งกายประเภทนี้สะท้อนทั้งความสุภาพ เกียรติ อัตลักษณ์ และความสอดคล้องกับหลักการแต่งกายในศาสนาอิสลาม

เสื้อที่เริ่มจากความมิดชิด

บทความในวารสารวิทยบริการ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ อธิบายกุรงแบบดั้งเดิมว่าเป็นเสื้อคอกลมชิดคอ มีช่องผ่าลงมาจากกลางคอเล็กน้อยและยึดด้วยกระดุมหรือเข็มกลัด ตัวเสื้อหลวมและยาวคลุมสะโพก สวมร่วมกับผ้าปาเต๊ะหรือผ้าที่เข้าชุดกัน

พิพิธภัณฑ์ศิลปะอิสลามแห่งมาเลเซีย (Islamic Arts Museum Malaysia) ก็อธิบายบาจูกุรงว่าเป็นเครื่องแต่งกายมลายูที่สะท้อน ความสุภาพและความสง่างาม และยังใช้ทั้งในชีวิตประจำวันและโอกาสพิเศษ แต่สิ่งที่ทำให้กุรงน่าสนใจในมุมการออกแบบไม่ใช่เพียงความยาวของเสื้อ หากอยู่ที่วิธีสร้างพื้นที่ระหว่างผ้ากับร่างกายโดยไม่ต้องตัดเสื้อให้เข้ารูป

Pesak กับ Kekek ชิ้นเล็กที่เปลี่ยนทรงเสื้อ

บาจูกุรงแบบดั้งเดิมประกอบจากตัวเสื้อ แขน และชิ้นผ้าเสริมสำคัญสองชนิด ได้แก่ pesak (เปอซัก) และ kekek (เกอเกะ)

Pesak คือชิ้นผ้าที่ต่ออยู่ด้านข้างของตัวเสื้อ ช่วยเพิ่มความกว้างบริเวณลำตัวและชายเสื้อ ส่วน kekek เป็นชิ้นผ้าขนาดเล็กบริเวณใต้รักแร้ เชื่อมระหว่างแขน ตัวเสื้อ และ pesak ทำให้บริเวณที่ต้องเคลื่อนไหวมีพื้นที่เพิ่มขึ้น งานศึกษาการจัดวางแพตเทิร์นบาจูกุรงของมาเลเซียแสดงให้เห็นชัดว่าแพตเทิร์นดั้งเดิมมีทั้งชิ้นตัวหน้า–หลัง แขน pesak และ kekek

ดังนั้นความหลวมของกุรงจึงไม่ได้เกิดจากการขยายเสื้อทั้งตัวให้ใหญ่ขึ้น แต่เกิดจากทั้งทรงตรงของตัวเสื้อและการเพิ่มพื้นที่เฉพาะจุดด้วย pesak และ kekek ผลลัพธ์คือเสื้อที่ไม่แนบลำตัว แต่ยังคงโครงสร้างที่เป็นระเบียบและช่วยให้ผู้สวมเคลื่อนไหวได้สะดวก

เรียนรู้จากแพทเทิร์น

โครงสร้างที่ประกอบจากชิ้นทรงค่อนข้างเรียบทำให้บาจูกุรงน่าสนใจในมุมการจัดวางแพตเทิร์น แต่ไม่ควรตีความว่ารูปแบบดั้งเดิมเป็น Zero-Waste Pattern หรือใช้ผ้าได้โดยแทบไม่เหลือเศษอยู่แล้ว

งานวิจัยจากมาเลเซียทดลองนำแพตเทิร์นบาจูกุรงไซซ์ M ไปวางบนผ้าบาติกยาว 4 เมตร และพบว่า การจัดวางแบบที่ศึกษามีพื้นที่ผ้าเหลือประมาณ 25% นักวิจัยจึงเสนอให้พัฒนาระบบ pattern grading และการจัดวางใหม่เพื่อใช้พื้นที่ผ้าให้มีประสิทธิภาพขึ้น

ต่อยอดจากแพทเทิร์น

แพทเทิร์นของกุรงที่ประกอบจากชิ้นผ้าเรขาคณิตไม่กี่ชิ้น เปิดทางให้นักออกแบบคิดเรื่องความสุภาพ ความสบาย และการใช้ผ้าไปพร้อมกัน

  • โครงสร้าง: งานวิจัยจากมาเลเซียได้ทดลองจัดวางแพทเทิร์นกุรงบนผ้าบาติกเพื่อลดเศษผ้าที่เหลือทิ้ง เพราะชิ้นส่วนส่วนใหญ่เป็นเส้นตรง จึงเรียงต่อกันบนหน้าผ้าได้ง่าย นักออกแบบไทยนำแนวคิดนี้ไปใช้กับผ้าทอพื้นถิ่นที่หน้าผ้าแคบได้
  • วิธีใช้: การใช้ชิ้นผ้าเสริมระหว่างตัวเสื้อกับแขนแทนการตัดเข้ารูป เป็นแนวทางที่เป็นไปได้สำหรับเสื้อผ้าที่ต้องเคลื่อนไหวมาก เช่น ชุดทำงานหรือชุดเดินทางที่ยังต้องการความมิดชิด
  • ระบบลาย: งานวิจัยเดียวกันชี้ว่าการต่อตัวเสื้อกับเปอซักบนผ้าลายต้องจัดลายให้ต่อเนื่องที่แนวตะเข็บ นี่จึงเป็นโจทย์ให้นักออกแบบวางลายผ้าให้สัมพันธ์กับชิ้นแพทเทิร์นตั้งแต่ขั้นออกแบบผ้า

งานวิจัยในวารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อธิบายว่าชุดมลายูในจังหวัดชายแดนภาคใต้เป็นชุดสุภาพที่สอดคล้องกับหลักการแต่งกายในศาสนาอิสลาม และเป็นเครื่องแสดงอัตลักษณ์ ความสุภาพ และเกียรติ บาจูกุรงจึงไม่ใช่เพียงต้นแบบของแฟชั่นแต่งกายสุภาพมิดชิด แต่เป็นตัวอย่างว่าความเชื่อ วิถีชีวิต และแพทเทิร์นเส้นตรงสามารถทำงานร่วมกันได้อย่างกลมกลืน

ที่มา

ภาคอีสาน

Ask OKMD AI