จากผ้าไหมปักธงชัยสู่วัสดุใหม่และ 3D Printing

ผ้าไหมปักธงชัย จังหวัดนครราชสีมา เป็นที่รู้จักจากภูมิปัญญาการทอ โดยเฉพาะงานมัดหมี่ที่สร้างลวดลายจากการมัดเส้นไหมก่อนย้อม สีจึงซึมเข้าไปเฉพาะส่วนที่ไม่ได้ถูกมัด เกิดเป็นลายอย่างกุญแจ แว่นตา ดอกกุหลาบ กระต่าย หรือผีเสื้อ และมีลักษณะเฉพาะคือรอยสีซึมและเหลื่อมเล็กน้อยที่ทำให้ผ้าแต่ละผืนไม่เหมือนกันทั้งหมด

Korat Crafting Lab เป็นโครงการของสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ หรือ CEA ที่พัฒนาขึ้นเพื่อทดลองต่อยอดผ้าไหมปักธงชัย จังหวัดนครราชสีมา ให้ไปไกลกว่าการเป็นผืนผ้าสำหรับเครื่องแต่งกาย โดยเปิดพื้นที่ให้ช่างทอในชุมชน นักออกแบบ ผู้ประกอบการ และผู้เชี่ยวชาญจากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี มาทำงานร่วมกัน เพื่อทดลองนำภูมิปัญญาเดิมไปพบกับการออกแบบ วัสดุศาสตร์ และเทคโนโลยีใหม่

โจทย์จึงไม่ใช่ว่าเทคโนโลยีจะมาแทนการทอมืออย่างไร แต่ชวนมองผ้าไหมในฐานะ วัสดุ ที่สามารถทดลองกับกระบวนการใหม่ ทั้งการพัฒนาเป็นวัสดุประกอบหรือคอมโพสิต และการใช้ผ้าไหมเป็นพื้นฐานสำหรับการพิมพ์สามมิติ

เมื่อผ้าไหมถูกมองเป็น “วัสดุ” มากกว่าเสื้อผ้า

หนึ่งในผลงานที่จัดแสดงคือ Silk Stationery – เป็นมากกว่าผ้าไหม โดย Patipat Design Studio สตูดิโอออกแบบผลิตภัณฑ์ของนักออกแบบที่ได้รับรางวัล Designer of the Year 2019 สาขา Textile and Fabric Design

ผลงานใช้แนวคิด Composite หรือวัสดุประกอบ ซึ่งหมายถึงการนำวัสดุตั้งแต่สองชนิดขึ้นไปมาทำงานร่วมกัน เพื่อสร้างคุณสมบัติใหม่ที่ต่างจากวัสดุแต่ละชนิดเมื่อใช้งานเดี่ยว

ในกรณีนี้ ผ้าไหมถูกนำมาพัฒนาให้มีบทบาทมากกว่าผืนผ้าที่อ่อนตัว และต่อยอดไปสู่ผลิตภัณฑ์กลุ่มเครื่องเขียนและของใช้ การเปลี่ยนมุมมองเล็ก ๆ นี้สำคัญ เพราะทำให้คุณค่าของไหมไม่ได้อยู่เพียงที่ความพลิ้วหรือการนำไปตัดเย็บ แต่ยังอยู่ที่สี ผิวสัมผัส ลวดลาย และความเป็นไปได้ในการประกอบเป็นวัสดุชนิดใหม่ด้วย

แต่เครื่องพิมพ์ไม่ได้มาทอแทนช่าง

อีกการทดลองคือเวิร์กชอป “เล่นผ่านไหม 3D Printing on Silk” โดยผู้เชี่ยวชาญด้านนวัตกรรมจากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี

สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ใช่การนำเส้นไหมไปใส่เครื่องพิมพ์สามมิติ แต่เป็นการใช้ ผ้าไหมเป็นพื้นรองรับ แล้วพิมพ์เส้นพลาสติกหรือเส้นเรซินลงบนผิวผ้า เมื่อวัสดุที่พิมพ์ยึดกับเนื้อไหม จึงเกิดเป็นโครงสร้างและรูปทรงสามมิติบนผืนผ้าเดิม

วิธีนี้เปิดพื้นที่ให้นักออกแบบกำหนดตำแหน่ง รูปร่าง และจังหวะของส่วนที่นูนขึ้นจากพื้นผิวได้จากแบบดิจิทัล ขณะที่ตัวผ้ายังคงทำหน้าที่เป็นฐานของโครงสร้างทั้งหมด

รอยเหลื่อมของมัดหมี่พบกับความแม่นของเครื่องพิมพ์

ผ้าไหมมัดหมี่ปักธงชัยมีเอกลักษณ์จากรอยซึมและสีเหลื่อมที่เกิดขึ้นระหว่างการมัดและย้อม แม้ช่างจะทำงานแม่นยำ ผ้าแต่ละผืนก็ยังต่างกันเล็กน้อย ส่วนการพิมพ์สามมิติทำงานจากแบบดิจิทัลที่กำหนดตำแหน่งซ้ำได้

เมื่อสองระบบอยู่ร่วมกัน ผลลัพธ์จึงมีทั้งความคลาดเคลื่อนจากมือและความเที่ยงตรงจากเครื่อง นักออกแบบต้องคิดว่าลายพิมพ์จะทับ เสริม หรือเว้นพื้นที่ให้ลายทอเดิมอย่างไร รวมถึงทดสอบการยึดเกาะ การงอ การซัก และการแยกวัสดุเมื่อหมดอายุใช้งาน

จากกี่ทอไปถึงเครื่องพิมพ์สามมิติอาจดูเหมือนคนละโลก แต่ทั้งสองกระบวนการมีสิ่งหนึ่งคล้ายกัน คือการวางวัสดุทีละเส้น จนเส้นเหล่านั้นค่อย ๆ รวมตัวกลายเป็นโครงสร้างที่งดงาม

ที่มา

ภาคอีสาน

Ask OKMD AI