เศษอาหารไม่ได้มีหน้าตาเหมือนกันทั้งหมด บางชนิดเป็นผง บางชนิดเป็นเกล็ด บางอย่างมีเส้นใย สี หรือพื้นผิวเฉพาะตัวติดอยู่ แม้จะหมดหน้าที่ในครัวแล้วก็ตาม
เมื่อมองสิ่งเหล่านี้ในฐานะ “วัตถุดิบ” แทน “ขยะ” คำถามจึงเปลี่ยนจากว่าจะกำจัดอย่างไร ไปเป็นว่า คุณสมบัติอะไรยังเหลืออยู่ และจะนำกลับมาใช้เป็นส่วนหนึ่งของวัสดุใหม่ได้อย่างไร
หนึ่งในกรณีศึกษาคือ Wastematters แคมเปญและโครงการออกแบบของไทยที่พัฒนาเศษอาหารให้กลับมาเป็นวัสดุและผลิตภัณฑ์ใหม่ ที่ได้ทำงานร่วมกับร้านอาหารในกรุงเทพฯ เพื่อคัดแยกเศษอาหาร เช่น เปลือกไข่ เปลือกหอย กากกาแฟ และเปลือกหัวหอม ก่อนนำไปทดลองเป็นวัสดุผสมสำหรับของใช้และของตกแต่ง
หนึ่งในผลงานคือ R-Harn Thai Tile ที่พัฒนาร่วมกับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี (RMUTT) โดยนำเศษอาหารสะอาดจากร้านอาหารและโรงแรมในกรุงเทพฯ มาผลิตเป็นกระเบื้อง พื้นที่ 1 ตารางเมตรใช้เศษอาหารประมาณ 2.6 กิโลกรัม และมีสัดส่วนเศษอาหารมากกว่า 20 เปอร์เซ็นต์ ของวัสดุทั้งหมด
ใช้เศษอาหารสร้างหน้าตาของวัสดุ
สิ่งที่น่าสนใจของ R-Harn Thai Tile คือ วัตถุดิบที่เคยถูกทิ้งไม่ได้ถูกทำให้หายไปจนมองไม่ออกว่ามาจากอะไรทั้งหมด

สี เม็ด และความไม่สม่ำเสมอของเศษอาหารยังปรากฏอยู่บนพื้นผิวของกระเบื้อง ทำให้ตัววัตถุดิบเองทำหน้าที่คล้ายลวดลาย
ตรงนี้เปลี่ยนวิธีคิดจากการ “เติมลายลงบนวัสดุ” มาเป็นการปล่อยให้ องค์ประกอบของวัสดุสร้างลายขึ้นเอง
ในมุมการออกแบบ ความไม่สม่ำเสมอจึงไม่จำเป็นต้องเป็นข้อบกพร่องเสมอไป หากสามารถควบคุมให้อยู่ในขอบเขตที่เหมาะสม มันอาจกลายเป็นสิ่งที่ทำให้ผู้ใช้มองเห็นที่มาและลักษณะเฉพาะของวัสดุได้ชัดขึ้น
ให้วัสดุต่างชนิดมาช่วยกันทำงาน
ฐานข้อมูลวัสดุของ ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ (TCDC) ระบุว่า Wastematters พัฒนากระเบื้องออกเป็นอย่างน้อยสองแนวทาง

แบบแรกคือ กระเบื้องปูผนังชั้นเดียว ซึ่งนำเศษอาหารแต่ละชนิดมาเป็นส่วนผสมและเป็นส่วนหนึ่งของพื้นผิว
อีกแบบคือ กระเบื้องพื้น–ผนังแบบสองชั้น โดยชั้นล่างสามารถใช้เศษอาหารหลายชนิดเป็นส่วนผสม ขณะที่ชั้นผิวเลือกเศษวัสดุบางประเภทเพื่อควบคุมหน้าตาที่ต้องการให้มองเห็น
ความแตกต่างนี้ทำให้เห็นว่า การออกแบบจากของเหลือต้องคิดด้วยว่า วัสดุส่วนไหนทำหน้าที่เชิงโครงสร้าง และส่วนไหนทำหน้าที่สร้างพื้นผิว
วัสดุใหม่ต้องผ่านการทดสอบ ไม่ใช่แค่ดูดี
การขึ้นรูปเศษอาหารให้กลายเป็นแผ่นได้ ยังไม่เพียงพอที่จะทำให้มันเป็นวัสดุใช้งานจริง Wastematters มีการทดสอบสมบัติทางกายภาพและทางกลของวัสดุ รวมถึงการวิเคราะห์ต้นทุนการผลิตและรอยเท้าคาร์บอนของกระบวนการ
ตรงนี้สำคัญ เพราะการนำของเหลือกลับมาใช้ไม่ได้แปลว่าจะยั่งยืนโดยอัตโนมัติ หากกระบวนการใหม่ต้องใช้พลังงานสูง ต้นทุนมาก หรือมีอายุใช้งานสั้น ผลลัพธ์อาจไม่ดีอย่างที่เห็นจากสัดส่วนเศษอาหารพียงตัวเลขเดียว
ออกแบบจากของเสีย ไม่ใช่แค่สูตรกระเบื้อง
สิ่งที่น่าสนใจของนักออกแบบ คือการมอง Waste Stream หรือสายของวัสดุเหลือทิ้ง ว่าแต่ละแหล่งให้วัตถุดิบที่มีบุคลิกต่างกัน

เศษจากร้านกาแฟ แต่ละร้านอาจมีสีต่างกันเศษเปลือกจากร้านอาหารทะเล อาจมีเนื้อสัมผัสอีกแบบ หรือของเหลือจากพื้นที่หนึ่งอาจมีองค์ประกอบต่างจากอีกพื้นที่อย่างชัดเจน
จากตรงนี้ นักออกแบบอาจตั้งโจทย์ได้ทั้งเรื่อง สี ขนาดอนุภาค การกระจายตัว พื้นผิว และการแบ่งชั้นของวัสดุ รวมถึงอาจเชื่อมโยงวัสดุกับแหล่งที่มาของมัน
แนวทางเหล่านี้ยังเป็นพื้นที่สำหรับการทดลอง ของเหลือจากครัวหนึ่งถุงจึงไม่ได้มีแค่ปริมาณขยะ แต่ยังมีสี ผิว เนื้อวัสดุ และเรื่องราวของแหล่งที่มาซ่อนอยู่ ที่สามารถกลายเป็นส่วนหนึ่งของงานออกแบบได้