ชุบชีวิตฝาขวดพลาสติก จากขยะหลากสีสู่พื้นผิววัสดุดีไซน์ใหม่

ฝาขวดสีแดง น้ำเงิน เขียว หรือขาว เมื่ออยู่รวมกันในถุงอาจดูเหมือนขยะพลาสติกชิ้นเล็กที่ไม่มีอะไรพิเศษ แต่ถ้ามองในฐานะวัตถุดิบ สีเหล่านั้นคือข้อมูลที่ติดมากับวัสดุตั้งแต่ต้น

แทนที่จะหลอมพลาสติกแล้วพยายามทำให้กลับไปดูเหมือนวัสดุใหม่ทุกครั้ง นักออกแบบสามารถเลือกอีกทางหนึ่ง คือ ยอมให้ร่องรอยของวัสดุเดิมยังปรากฏอยู่ในผลิตภัณฑ์ใหม่

กรณีของ QUALY แบรนด์ออกแบบผลิตภัณฑ์ของไทยที่พัฒนาของใช้และของตกแต่งโดยให้ความสำคัญกับวัสดุรีไซเคิลและประเด็นสิ่งแวดล้อม แสดงให้เห็นแนวทางนี้ชัดเจน แบรนด์รับฝาขวดพลาสติกใช้แล้วจากชุมชนและองค์กรต่าง ๆ เพื่อนำกลับมาเป็นวัตถุดิบสำหรับผลิตภัณฑ์ไลฟ์สไตล์ และยังใช้วัสดุหมุนเวียนประเภทอื่น เช่น ขวด PET ถุงและฟิล์มพลาสติก รวมถึงอวนประมงเก่า

ก่อนรีไซเคิลต้องเข้าใจวัสดุ

สิ่งสำคัญของการรีไซเคิลพลาสติกคือ พลาสติกไม่ได้เป็นวัสดุชนิดเดียวทั้งหมด

แม้แต่ผลิตภัณฑ์ของ QUALY เองก็แสดงให้เห็นความหลากหลายนี้ บางชิ้นที่ทำจากฝาขวดระบุวัสดุเป็น Recycled PP หรือโพลิโพรพิลีนรีไซเคิล ขณะที่ผลิตภัณฑ์อื่นของแบรนด์ใช้ Recycled PE, Recycled PET หรือพลาสติกรีไซเคิลประเภทอื่นตามคุณสมบัติที่ต้องการ

ดังนั้นก่อนนำพลาสติกกลับเข้าสู่กระบวนการผลิต การแยกตามชนิดวัสดุจึงสำคัญพอ ๆ กับการแยกตามสี

เหตุผลหนึ่งคือ ฝาขวดกับตัวขวดมักทำจากพลาสติกต่างชนิดกัน ตัวขวดน้ำดื่มส่วนใหญ่เป็น PET ขณะที่ฝามักเป็น PP หรือ HDPE ซึ่งหลอมตัวที่อุณหภูมิต่างกัน หากนำมาหลอมรวมกันโดยไม่แยก เนื้อวัสดุอาจไม่เข้ากันและเปราะง่าย การแยกฝาออกจากขวดตั้งแต่ต้นทางจึงช่วยให้ได้วัตถุดิบที่คุมคุณภาพได้ง่ายกว่า

สีเดิมของพลาสติกสามารถกลายเป็นส่วนหนึ่งของงานใหม่

ฝาขวดมีข้อได้เปรียบอย่างหนึ่งคือถูกผลิตมาเป็นสีอยู่แล้ว หากวัสดุถูกคัดสีไว้ตั้งแต่ต้น นักออกแบบสามารถเลือกใช้สีเดิมของวัตถุดิบเป็นส่วนหนึ่งของผลิตภัณฑ์ โดยไม่จำเป็นต้องคิดว่าพลาสติกรีไซเคิลทุกชิ้นต้องกลับไปมีผิวและสีสม่ำเสมอเหมือนพลาสติกใหม่

จุดสำคัญจึงไม่ใช่เพียงเอาฝาขวดมาทำของใหม่ แต่คือการยอมรับว่าประวัติของวัสดุสามารถยังปรากฏอยู่ในชิ้นงานได้

ในทางปฏิบัติ นักออกแบบอาจกำหนดตั้งแต่ขั้นคัดแยกว่าต้องการผิวแบบไหน เช่น ใช้ฝาสีเดียวเพื่อให้ได้พื้นผิวเรียบสม่ำเสมอ ผสมฝาสีใกล้กันเพื่อให้เกิดเฉดอ่อนแก่ หรือผสมหลายสีเพื่อให้เห็นเกล็ดสีกระจายทั่วชิ้นงาน ผลิตภัณฑ์แต่ละล็อตจึงอาจมีหน้าตาไม่เหมือนกันทั้งหมด ซึ่งกลายเป็นเสน่ห์ของวัสดุได้ หากสื่อสารกับผู้ใช้ให้เข้าใจตั้งแต่แรก

เมื่อเศษสีทำให้วัสดุใหม่มีตัวตน

สำหรับนักออกแบบ ฝาขวดเปิดโจทย์ที่น่าสนใจกว่าการทำของใช้รีไซเคิลอีกชิ้น สามารถทดลองได้ทั้ง

  • Color Sorting — คัดสีเพื่อสร้างชุดสีเฉพาะ
  • Particle Size — เปลี่ยนขนาดชิ้นพลาสติกเพื่อให้พื้นผิวละเอียดหรือหยาบต่างกัน
  • Pattern Distribution — ควบคุมการกระจายของสี
  • Batch Variation — ยอมรับความแตกต่างระหว่างวัสดุแต่ละล็อต
  • Material Story — ทำให้ผู้ใช้เห็นว่าวัตถุดิบเคยเป็นอะไร

คำถามจึงไม่จำเป็นต้องเป็นเพียงว่าจะทำให้พลาสติกรีไซเคิลดูเหมือนของใหม่ได้อย่างไร แต่อาจเปลี่ยนเป็นว่า จะออกแบบอย่างไรให้ความเป็นวัสดุรีไซเคิลของมันกลายเป็นส่วนหนึ่งของคุณค่าของชิ้นงาน

ที่มา

ภาคอีสาน

Ask OKMD AI