เมื่อเศษผ้าจากโรงงานกลับมาเป็นผืนผ้าใหม่

เศษผ้าจากโรงงานไม่ได้มีปัญหาเพียงว่ามีปริมาณมาก แต่ยังประกอบด้วยเส้นใยหลายชนิด สีหลายแบบ และขนาดที่ไม่สม่ำเสมอ การจะนำกลับเข้าสู่การผลิตจึงไม่ง่ายเหมือนการบดแล้วขึ้นรูปใหม่ทันที เพราะวัสดุต้องถูกคัดและแปรสภาพจนมีคุณสมบัติที่ควบคุมได้

ที่อำเภอพระสมุทรเจดีย์ จังหวัดสมุทรปราการ มีการนำเศษจากอุตสาหกรรมสิ่งทอและเสื้อผ้าเก่ากลับมาแปรรูปเป็นเส้นใย เส้นด้าย และผืนผ้าใหม่ ผ่านกระบวนการคัดแยกและรีไซเคิลเชิงกลที่พัฒนาต่อเนื่องมาหลายสิบปี โดยมีผู้ประกอบการในพื้นที่ เช่น SC GRAND เป็นหนึ่งในกรณีตัวอย่างของการทำงานลักษณะนี้Textile Waste ต้องถูกเปลี่ยนจาก “เศษ” ให้กลับมาเป็นเส้นใย

คำว่า Textile Waste หรือของเหลือจากอุตสาหกรรมสิ่งทอ ครอบคลุมตั้งแต่เศษเส้นใย เศษผ้า ไปจนถึงวัสดุที่เกิดระหว่างกระบวนการผลิต

ความท้าทายคือ วัตถุดิบเหล่านี้ไม่ได้อยู่ในรูปแบบที่พร้อมใช้งานเสมอไป ก่อนกลับเข้าสู่กระบวนการผลิตจึงต้องจัดการให้มีความสม่ำเสมอมากขึ้น เช่น แยกประเภท ลดขนาด และเตรียมให้อยู่ในรูปเส้นใยที่สามารถนำไปขึ้นโครงสร้างใหม่ได้

ที่สมุทรปราการมีโรงงาน SC GRAND ซึ่งรับเศษผ้ามาแยกและแปรรูปมาราว 60 ปี วัตถุดิบที่นำเข้าสู่ระบบมีทั้งเศษด้ายจากโรงทอ เศษผ้าจากกระบวนการตัดเย็บ และเสื้อผ้าเก่า รวมถึงวัสดุสิ่งทอจากองค์กรที่ส่งกลับมาเข้ากระบวนการแบบวงจรปิด หรือการนำวัสดุกลับมาหมุนเวียนในระบบผลิตเดิม

ขั้นตอนสำคัญคือการคัดแยกเศษผ้าตามเฉดสี เพราะสีของวัสดุต้นทางจะส่งต่อไปยังผ้าผืนใหม่โดยตรง ยิ่งคัดเฉดได้ละเอียด ก็ยิ่งควบคุมสีของวัสดุรีไซเคิลได้โดยไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการย้อมสีใหม่

เมื่อคัดวัตถุดิบตามกลุ่มสีได้เหมาะสม สีเดิมของเศษผ้าสามารถกลายเป็นสีของผ้าผืนใหม่ จึงลดความจำเป็นของขั้นตอนย้อมสีเพิ่มเติม รวมถึงการใช้น้ำที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการฟอกย้อม

ผ้ารีไซเคิลมีข้อจำกัดที่ต้องรู้

ฐานข้อมูลวัสดุของ ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ (TCDC) มีตัวอย่างผ้าจากโรงงานนี้ชื่อ TC No Dyeing ซึ่งผสมโพลีเอสเตอร์รีไซเคิล 80 เปอร์เซ็นต์กับฝ้ายรีไซเคิล 20 เปอร์เซ็นต์ โพลีเอสเตอร์มาจากเศษริมผ้าของโรงทอและเส้นใยจากขวด PET ส่วนสีและผิวสัมผัสมาจากเศษผ้าต้นทาง ผ้ามีหน้ากว้างประมาณ 57–72 นิ้ว น้ำหนักราว 140–200 กรัมต่อตารางเมตร ใช้ได้กับเสื้อผ้า รองเท้า ผ้าม่าน และงานหุ้มเฟอร์นิเจอร์

อย่างไรก็ตาม การรีไซเคิลแบบเชิงกล (mechanical recycling) ซึ่งใช้วิธีตีและดึงเส้นใยออกจากผ้าเก่า ทำให้เส้นใยสั้นลง สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) อธิบายว่าเส้นใยรีไซเคิลจึงอาจต้องผสมกับเส้นใยบริสุทธิ์ราว 30–50 เปอร์เซ็นต์เพื่อช่วยเพิ่มคุณภาพของเส้นใย

ข้อจำกัดนี้ไม่ได้ทำให้วัสดุด้อยลง แต่บอกนักออกแบบว่าต้องเลือกใช้ให้ตรงกับงาน ผ้าที่ต้องรับแรงเสียดสีหนักอาจต้องการสัดส่วนเส้นใยใหม่มากกว่า ขณะที่งานตกแต่งหรือเสื้อผ้าบางประเภทใช้สัดส่วนรีไซเคิลสูงได้

สีจากเศษผ้าคือภาษาใหม่ของวัสดุ

ความรู้จากโรงงานนี้แปลเป็นโจทย์ออกแบบได้ตรงที่ สีของผ้ารีไซเคิลไม่ได้มาจากถังย้อม แต่มาจากการผสมเศษผ้าหลายเฉด สีและพื้นผิวของผ้ารีไซเคิลอาจสะท้อนความหลากหลายของวัตถุดิบต้นทาง ทำให้แต่ละล็อตมีบุคลิกที่ต่างจากผ้าซึ่งเริ่มจากเส้นใยใหม่และกำหนดสีด้วยการย้อม

แทนที่จะมองเป็นข้อบกพร่อง นักออกแบบอาจใช้ลักษณะนี้เป็นจุดขาย เช่น

  • ระบบสี: กำหนดพาเลตสีจากเฉดที่โรงงานคัดได้จริง แทนการสั่งสีใหม่
  • ผิวสัมผัส: ใช้ผ้าเนื้อจุดหรือเฉดไม่เรียบเป็นผิวสัมผัสของคอลเลกชัน
  • วิธีประกอบ: ออกแบบเสื้อผ้าให้แยกวัสดุได้ง่าย เพื่อให้กลับเข้าวงจรรีไซเคิลได้อีกรอบ

หลักคิดนี้ช่วยให้นักออกแบบแยกคุณสมบัติออกจากรูปแบบผลิตภัณฑ์เดิม แล้วมองหาหน้าที่ใหม่ให้กับวัสดุ เศษผ้าจากโต๊ะตัดจึงไม่ได้จบที่กองขยะเสมอไป หากถูกแยก จัดระบบ และออกแบบให้กลับเข้าสู่การผลิต มันก็กลายเป็นวัสดุตั้งต้นของเสื้อผ้าชิ้นต่อไปได้

ที่มา

ภาคอีสาน

Ask OKMD AI